تقريرات فلسفه امام خمينى قدس سره - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٤٣٤ - توضيحى پيرامون تقسيم وهمى

اين است كه آنها در عقل هم قابليت تقسيم ندارند و فرق بين قسمت وهمى و عقلى اين است كه تقسيم وهمى در جزئيات است، مثلًا وهم ماده و موضوع مخصوص را تقسيم مى‌كند، ولى عقل با ماده خاصى كار ندارد و اصل بُعد خالى از ماده را در نظر گرفته و آن را تقسيم مى‌نمايد؛ چنانكه حكما به قسمت عقلى الى غير النهاية قائل شده‌اند.

توضيحى پيرامون تقسيم وهمى‌

صاحب كتاب بعد از ذكر اين مطالب، به ريزه‌كاريهاى مطلب پرداخته و مى‌گويد:

گاهى قسمتى را كه به واسطه حامل است مقابل قسمت وهمى قرار مى‌دهند.

ان قلت: ممكن است شخصى بعد از آنكه كارهاى مختص به قواى پنجگانه را تحت نظر قرار مى‌دهد سربلند كرده و اشكالى را مطرح نمايد و ما تا نسبت به قواى پنجگانه اطلاع پيدا نكنيم، غرض از آن اشكال را درك نخواهيم كرد، پس بايد آنها را به نحو اختصار شرح دهيم.

ناگفته نماند: ما بالبداهه صور جزئيه- مثل محسوسات مرئيه- را درك مى‌كنيم و همچنين معانى جزئيه مثل صداقت فلان دوست و عداوت فلان دشمن را درك مى‌كنيم، پس اينها دو قسم از ادراك هستند.

و همچنين صورت جزئيه‌اى را كه قبلًا بالبداهه ديده‌ايم اگر بعد از چند ماه دوباره آن را ببينيم، مى‌شناسيم كه آن همان صورت است و نسبت به معانى جزئيه نيز چنين است. مثلًا صداقتى كه از دوستى ديده‌ايم اگر بعد از چند ماه ديگر محبتى از او ببينيم مى‌شناسيم كه اين همان محبتى است كه قبلًا از او درك كرده‌ايم، پس اينها دو قسم ديگر از ادراك مى‌باشند.

يك درك ديگرى هم داريم و آن اين است كه ما بعد از درك صور و معانى ائتلاف صورتى را با صفاتى درك مى‌كنيم، مثلًا مى‌بينيم مناسب با محبت فلان دوست، فلان خدمت است. پس ما پنج گونه درك داريم.