تقريرات فلسفه امام خمينى قدس سره - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٣٧٠ - تبيين مقدمات مطلب

چگونگى بروز كثرت در عالم‌

البته بايد معلوم باشد كه عقل اول و صادر اول غير از وجود نيست؛ زيرا از حق جز وجود صادر نمى‌شود و جهت صدور تنها وجود است.

براى رسيدن به مطلب به چند مقدمه احتياج داريم:

تبيين مقدمات مطلب‌

مقدمه اول اينكه: گفتيم از بسيط من جميع الجهات، جز واحد صادر نمى‌شود و جهت وجوديه عقل اول كه صادر اول است از مبدأ اعلى صادر شده است.

ذكر اين مقدمه براى اين است كه وقتى در مقدمه دوم مى‌گوييم كه چون عقل اول معلول است و به حكم معلوليت از علت ناقص‌تر است پس عقل اول به تحليل عقلى مركب خواهد بود، نگويند كه از مبدأ بسيط من جميع الجهات، مركب صادر شده است؛ لذا براى رفع اين سخن مى‌گوييم: نقص كه امر عدمى است از مبدأ صادر نشده، بلكه جهتى كه به آن جهت صدور متحقق گرديده، همان جهت وجوديه عقل اول است.

مقدمه دوم اين است كه: به حكم معلوليت، معلول از وجود علت ناقص‌تر است و محال است يكى از دو چيزى كه از جميع جهات با يكديگر مساوى مى‌باشند، علت براى ديگرى باشد، پس وجود علت از وجود معلول اقوى و وجود معلول اضعف از اوست، در نتيجه نمى‌تواند وجود معلول اول صرف وجود باشد تا نتواند عقل آن را تحليل نمايد و معلول اول مثل واجب تعالى نيست كه غير از وجود، چيزى از مفاهيمى‌