تقريرات فلسفه امام خمينى قدس سره - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٢٠ - برهان خلف

سابقاً اثبات نموديم كه اين حقيقت نوريه در عين بساطت قابل تشكيك بوده و ذو مراتب است و به شدت و ضعف مختلف مى‌شود. آن نقطه اولى و آن مرتبه فوق الكمال كه: «يَكادُ زَيْتُها يُضِي‌ءُ وَ لَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نارٌ» [١] وفوق الشدّه، از مراتب وجود بوده و مراتب نازله ديگر تعلق و ربط به او داشته و متقوم به او مى‌باشند؛ چون حقيقت بسيطه‌اى كه بدون جنس و فصل است مرتبه نازله آن حقيقت متقوم به مرتبه عاليه آن خواهد بود. وجود من و تو و وجود موجودات عالم مثال- بنا بر ثبوت آنها- و عالم عقل تحت نقطه اولى و نقطه رأس مخروط وجود بوده و حقيقة الوجود حافظ و قيّوم مراتب ديگر مى‌باشد.

در عين حال كه گفتيم اصل وجود، واجب است و همه وجودات واجب بوده، و لكن اين وجوب با امكان در باب وجودات كه به معناى ربط است منافى نيست؛ زيرا نقطه اولى واجب بالذات بوده، ولى نقاط و مراتب ديگر با اينكه ممكن است، واجب مى‌باشد منتها واجب بالغير. و همچنين علم و قدرت و اراده و شئون كماليه كه مساوق با وجود است و وجود هم مساوق با وجوب است همه واجب بوده، و ليكن قابل تشكيك مى‌باشند و چون داراى مراتب است آن مرتبه‌اى كه متقوم به مرتبه اعلى است و متعلق به اوست، مرتبه‌اى از آن بوده پس واجب و ممكن است.

و بالجمله: بعد از آنكه مقدمات محكم شد، يعنى اصالة الوجود و اينكه حقيقت وجود در عين حال كه حقيقت بسيطه واحده است صاحب مراتب و سلسله است و حقيقة الوجود در هر مرتبه‌اى كه باشد از مراتب وجود است، به ثبوت رسيد. و بعد از آنكه حقانيت مذهب فهلويون را به اثبات رسانديم. ديگر نيازى به اينكه اصل واجب و ممكنات و وجودات مرتبه نازله و متعلقه به نقطه اولى اثبات شود نيست. البته اگر حقيقتى مانند نور بسيط باشد اگر فرض كنيم خورشيد ايجاد نورى مى‌نمايد و اين مرتبه نازله از نور را خلق نموده است، اين مرتبه با سرچشمه نور در نوريت هيچ اختلاف ندارد، مفهوم نور چنانكه بر اين صادق است بر آن هم «على وتيرة واحده»

[١] نور (٢٤): ٣٥.