آن، نور عرضى است. و هكذا وصف «كونه قادراً» را به ظهور و نور قياس كن؛ چون قدرت افاضه با شعور و مشيت است. و همچنين صفات: كونه حياً، و انّه عالم، و انّه مريد، و انّه متكلم را؛ زيرا تكلم اظهار ما فى الضمير است و وجود معروفيت و اظهار از مرتبه مكنونه غيبى است.

و بالجمله: بنا بر اصالة الوجود حقيقتِ تمام كمالات همان صرف الوجود است. و اين هويت بسيطه ظاهر است به ملاحظه اينكه صرف الوجود صرف الظهور است و نور است به لحاظ اينكه صرف الوجود صرف الظهور است، و علم است و عالم بذاته است به ملاحظه اينكه اشياء در پيشگاه صرف الوجود منكشف و ظاهر بوده و همه ماهيات در پيشگاه وجود حاضر مى‌باشند؛ لذا عرفا اسم را- از قبيل: عالم و قادر و حىّ و مريد- بر نفس وجود به لحاظ تعينى از تعينات كماليه اطلاق مى‌كنند، [١] و ذات و مسمى را بر وجود صرف در حالى كه بدون تعين لحاظ شود، اطلاق مى‌نمايند.

ملخص آنچه گفتيم اين است كه: أنّه كلّه العلم و العلم كلّه هو، و أنّه كلّه القدرة و القدرة كلّها هو، و أنّه كلّه الحياة و الحياة كلّها هو، و هو جميع الكمالات و جميع الكمالات هو، و أنّه عالم، قادر، مريد، مدرك و حىّ، مع أنّه صرف الوجود و هو واجب الوجود بذاته، و واجب الوجود بذاته واجب الوجود من جميع جهاته.

توضيحى پيرامون بعض احاديث وارده در نفى صفات‌

و اما راجع به عباراتى از احاديث كه در روايات صدوق‌ [٢] نقل شده و غرور قاضى‌

[١] رجوع كنيد به: اصطلاحات الصوفيه، ص ٢٨؛ شرح فصوص الحكم قيصرى، ص ١٣؛ جامع الاسرار، ص ١٣٣؛ اسرار الحكم، ص ٥٥.

[٢] ابو جعفر محمد بن على بن حسين بن موسى بن بابويه قمى يكى از بزرگ‌ترين محدثان و فقهاى شيعه در قرن چهارم هجرى و معروف به رئيس المحدثين است. او به دعاى حضرت قائم عليه السلام متولد شد و از بيش از ١٢٠٠ استاد- از جمله: پدرش، محمد بن حسن بن وليد، احمد بن محمد بن يحيى العطار قمى، حسين بن احمد بن ادريس اشعرى قمى- نقل حديث مى‌نمايد و كسانى مانند شيخ مفيد و حسن بن حسين بن على بن بابويه از او روايت مى‌نمايند.

تأليفات وى در حدود ٣٠٠ كتاب است كه از جمله آنهاست: اعتقادات، معانى الاخبار، امالى، توحيد، عيون اخبار الرضا عليه السلام، كمال الدين و تمام النعمه، من لا يحضره الفقيه، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، المقنع، الهداية، علل الشرائع و الخصال، كه همه آنها به چاپ رسيده است.

وفات ايشان به سال ٣٨١ ق. واقع شد و مزارش در شهر رى معروف خاص و عام است.