تقريرات فلسفه امام خمينى قدس سره - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٧٣ - جواب حاجى از شبهه

صورت خارجيه نار و بالعكس گردد و اين شدنى نيست.

و الحاصل: آنچه از مفاهيم مثل حيوان از انواع متخالفه انتزاع مى‌گردد، از جهت اتفاق آنها در حقيقت حيوانيت نه از جهت اختلاف آنها در فصول، منتزع مى‌شود.

يعنى حيوان از جهت جنسيه مشتركه بين الانواع كه جهت شركت است انتزاع مى‌شود نه از فصول انواع.

و حيوانيت منتزع از انسان و فرس از جهت صاهليت و ناطقيت آنها انتزاع نشده، بلكه از جهتى كه مشترك بين آنهاست كه صاهليت و ناطقيت بر او عارض گشته و آنها را تنويع نموده است انتزاع مى‌شود و همچنين انسان منتزع از زيد و عمرو و خالد و بكر از جهت اختلاف آنها بالعوارض الشخصية الفرديه انتزاع نمى‌شود، بلكه از جهت اتحاد آنها در تمام ماهيت مشتركه منتزع مى‌شود.

خلاصه: مفهوم يا از جزء حقيقت اشياء كه مورد شركت بين آنهاست و يا از تمام ماهيت مشتركه بين آنها مثل انسان انتزاع مى‌شود و يا از خارج ذات كه ما به الاشتراك بين آنهاست، گرچه در ذات و ماهيت متباين باشند منتزع مى‌شود، مانند كيفيت يا كميت كه گرچه در حقيقت به تمام ذات مختلف بوده و در تمام ذات يا جزء ذات شركت ندارد، و ليكن چون در خارج ذات در يك امر عرضى شريكند از آن جهت اشتراك مفهوم واحدى انتزاع مى‌گردد؛ زيرا كمّيت گرچه ذاتاً قابل اندازه‌گيرى و سنجش بوده و بالذات قابل تقسيم است و كيفيت مانند بياض، لون مفرق نور بصر بوده و دو حقيقت جداگانه دارند، و لكن چون هيچ كدام نمى‌توانند در وجود لا فى الموضوع باشند، بلكه بايد بر موضوعى عروض داشته باشند، از حيث عروض بر موضوع و تحقق در غير و قيام به غير كه خارج از ذات و حقيقت آنهاست متحد مى‌باشند و از اين جهت اتحادى مفهوم عرض از آنها انتزاع مى‌شود.

بنا بر اين: اگر مفهوم واجب از تمام حقيقت دو واجب مفروض منتزع شود لازم مى‌آيد كه آنها به تمام ذات متفق الحقيقه باشند و اگر از جزء ذات آنها انتزاع شود لازم مى‌آيد آن جزء واجب باشد و جزء ديگر واجب نباشد و علاوه بر آن تركيب لازم‌