تقريرات فلسفه امام خمينى قدس سره - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٨٢ - معناى آيه شريفه «لو كان فيهما آلهة إلّا اللَّه لفسدتا»

باشد و ان شاء اللّه در مباحث آتيه كيفيت حدوث كثرت در عالم را كه از مسائل غامضه حكْميه است، ذكر خواهيم كرد.

معناى آيه شريفه «لو كان فيهما آلهة إلّا اللَّه لفسدتا»

با اين بيان: اگر دو واجب بود، افساد لازم آمده و هيچ موجودى نمى‌توانست خلق شود؛ زيرا توارد علل مستقله الهيه بر يك معلول محال است و معناى آيه شريفه: «لَوْ كانَ فِيهِما آلِهَةٌ إِلَّا اللَّهُ لَفَسَدَتا» [١] اين است، نه اينكه اگر خدا دو تا بود اختلاف حاصل شده و جنگ و نزاع شروع مى‌شد. يكى مى‌گفت: بهتر است شب را خلق كنم، و ديگرى مى‌گفت: بهتر است روز باشد، و يكى مى‌گفت: خوب است باران ببارانم، ديگرى مى‌گفت: خوب است باران نبارانم. و مَثَل آنها مَثَل دو كدخدا در يك ده يا دو سلطان در يك مملكت بود؛ زيرا دو كدخدا چون داراى هوى و هوس بوده يا جاهلند ممكن است يكى از آنها براى حفظ رياست خود تابع هوس و شهرت بوده و چيزى را كه صلاح نيست اراده نمايد و ديگرى از آن جلوگيرى كند و يا اينكه يكى از آنها از باب جهل، صلاحيت چيزى را تشخيص داده باشد كه ديگرى عدم صلاحيت آن را تشخيص داده باشد. و همچنين دو سلطان يا از باب جهل و نادانى و يا از باب شهوت و ظلم و هوى خواهى با يكديگر نزاع و جدال مى‌نمايند. و ليكن اگر خداوند دوتا باشد كه هر دو عاقل و عالم به تمام مصالح و مفاسد و عادل بوده و شهوت و هوى و هوس نداشته باشند، چنانچه يكى صلاح چيزى را تشخيص دهد، لا بد ديگرى هم صلاح آن چيز را تشخيص خواهد داد و با هم همراه خواهند شد، از طرفى هم آنها چون فرض شده كه واجب الوجود مى‌باشند، صاحب هوى و هوس نبوده بلكه عادل مى‌باشند و با كمال موافقت با يكديگر همراهى و هم‌مذاقى مى‌نمايند.

پس معناى آيه شريفه آن چيزى كه براى عوام مطرح مى‌نماييد و مى‌گوييد: قرآن فيض عامى است كه براى همه گسترده شده نيست، بلكه معناى آن، همان است كه‌

[١] انبياء (٢١): ٢٢.