تقريرات فلسفه امام خمينى قدس سره - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٤٧٩ - بيان مقولاتى كه حركت در آنها واقع مىشود

بيان مقولاتى كه حركت در آنها واقع مى‌شود

پنج مقوله است كه در آنها حركت واقع مى‌شود و آن عبارت از كمّ و كيف و وضع و اين و جوهر مى‌باشد.

مرحوم حاجى رحمه الله حركت را در اين مقولات به تعبير خود پسنديده دانسته است.

بعد مى‌فرمايد: در مقولات فعل و انفعال و متى و ملك و مضاف حركت واقع نمى‌شود چون آنها يا دفعى و يا تبعى مى‌باشند.

مقوله‌هاى فعل و انفعال، تأثير بخشى و تأثرپذيرى مى‌باشند. و آن تدريجى الحصول مى‌باشد و مقوله متى عبارت از نسبت شى‌ء به زمان است كه به نحو تدريجى است. بنا بر اين در اين سه مقوله چون تدريجى بودن، در مفاهيم آنها معتبر است، لذا آنها حركت ديگرى نخواهند داشت؛ زيرا در غير اين صورت اولًا حركت در حركت لازم مى‌آيد و ثانياً براى حركت ابتدا و انتها حقيقى نيست و نيز لازم مى‌آيد حركت در موضوع غير قارّ الذات حاصل شود.

در مقوله اضافه هم حركت واقع نمى‌شود؛ چون اضافه عبارت از نسبت متكرره بين دو شى‌ء مى‌باشد و وجود آن استقلال ندارد و تابع طرفين يعنى مضاف و مضاف إليه است.

مقوله جده هم چون احاطه جسمى به جسم ديگرى است و وجود آن تابع محيط و محاط است، لذا در آن هم حركت واقع نمى‌شود.

مقولاتى كه در آنها حركت واقع مى‌شود عبارتند از: