تقريرات فلسفه امام خمينى قدس سره - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٣٩ - كيفيت انتزاع صفات بدون لزوم تركب در ذات

موجودات محدود بما انّه محدود بوده و چون حد جهت نقصان اوصاف آن هم اوصاف غير كماليه است، «ما أَصابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ». [١]

و بالجمله: اگر در پاى ميزان مذكور معلوم شود وصفى از اوصاف حدود است، و لو ظاهر آيات و ادعيه و اخبار پشت هم ايستاده و چنين وصفى را براى ذات حق اثبات كنند، دامن اقدس حضرتش را از آن وصف تنزيه نموده و آن را حمل بر مجاز مى‌نماييم و اگر نتوانيم وصفى را در يكى از كفين ترازوى اوصاف ثبوتيه و سلبيه بسنجيم توقف نموده و از حكم كردن به «لا» و «نعم» خوددارى نموده و به حكم شارع به اينكه اسماء اللّه توقيفيه است به عين قبول نگريسته و آن را نصب العين خود قرار مى‌دهيم.

كيفيت انتزاع صفات بدون لزوم تركب در ذات‌

حال كه ميزان عقلى ضابط اوصاف جمال كه لايق جناب حق است به طور اجمال ذكر شد، باب ديگرى از بحث گشوده و اوصاف را يكى پس از ديگرى به طور تفصيل به پاى ميزان آورده و ذكر مى‌نماييم. از اوصافى كه به پاى ميزان آورده علم و قدرت و اراده و حيات است و در اثبات وجود آنها آن ادله ثلاثه را- برهان خلف و استقامت و برهان امتن قرآنى كه در استحكام آن محتاج به بطلان تسلسل نيستيم- جارى نموده و علم واجب و قدرت واجب و اراده و حيات واجب را اثبات مى‌نماييم.

و چون بعد از اثبات اين واجبات طرح اشكالى بجاست و آن اينكه تعدد واجبات لازم مى‌آيد، بعد ان شاء اللّه باب ديگرى خواهيم گشود و معلوم خواهد گشت كه تعدد واجب لازم نمى‌آيد و اين دو جمله را در آنجا تحقيق خواهيم نمود كه: «هل يجوز انتزاع مفهوم واحد من المتكثّرات و المتخالفات أم لا؟» و «هل يجوز انتزاع مفاهيم متعدّده من شى‌ء واحد أم لا؟»

در بادى نظر چنين مى‌نمايد كه هيچ كدام جايز نباشد، به اين بيان: عقل كه‌

[١] نساء (٤): ٧٩.