تقريرات فلسفه امام خمينى قدس سره - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٤٢ - حقيقت صفات كماليه غير از حقيقت متأصل وجود نيست

و الحاصل: اينجا محل الحاد به اسماء اللّه است‌ «وَ ذَرُوا الَّذِينَ يُلْحِدُونَ فِي أَسْمائِهِ» [١] ما اگر بخواهيم از اين الحاد بيرون بياييم بايد بكوشيم و وجه صحت انتزاع مفاهيم متعدده از منشأ واحد بسيط را درست حل نموده و از اين عويصه دينى راحت شويم.

حقيقت صفات كماليه غير از حقيقت متأصل وجود نيست‌

بيان وجه صحت انتزاع اين است كه: مفاهيم را بايد با يكديگر سنجيده و در ميزان سنجش ببينيم. بعضى از مفاهيم با بعضى متقابل است، مانند مفهوم علم و جهل و مفهوم قدرت و عجز و بعضى از مفاهيم گرچه بالاصاله با يكديگر متقابل و متضاد نيستند و لكن بالعرض با يكديگر متقابل و متضادند؛ چنانكه بعد در مقام اثبات صغريات اوصاف ذكر خواهد شد. مثلًا مفهوم علم با مفهوم عجز گرچه بالاصاله متقابل نبوده و ليكن بالعرض متقابل هستند؛ چون عجز بالذات با قدرت متقابل است و علم با قدرت متقابل نيست، فلذا عجز كه با قدرت متقابل است بالعرض و به واسطه قدرت با علم متقابل است.

البته نمى‌توان مفاهيمى را كه با يكديگر بالذات متقابل و بالاصاله متضادند از منشأ واحد و شى‌ء بسيط انتزاع نمود؛ چون به حكم تضاد محال است از جهت و خصوصيتى كه با آن جهت، علم انتزاع مى‌شود، با همان جهت مفهوم جهل منتزع شود، زيرا خصوصيتى كه از آن، ضد منتزع مى‌شود، ضد خصوصيتى است كه مفهوم ضد ديگر از آن خصوصيت انتزاع شده است.

مثلًا انسانى كه به جهت خصوصيتى عالم به اين است كه «الواحد نصف الاثنين» محال است با آن خصوصيت جاهل به اين باشد كه «الواحد نصف الاثنين» زيرا آن جهت موجبه علم به «الواحد نصف الاثنين» علت علم به «الواحد نصف الاثنين» است و اين علت كه با اين علم سنخيت دارد، محال است براى عدم العلم به «الواحد نصف‌

[١] اعراف (٧): ١٨٠.