تقريرات فلسفه امام خمينى قدس سره - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٤٥٢ - بيان اقوال در جسم تعليمى

بيان اقوال در جسم تعليمى‌

صدر المتألهين فرموده است: در جسم تعليمى اقوالى است: [١]

قول اول اين است كه: جسم تعليمى، كمّ متصل داراى ابعاد ثلاثه است و اتصال آن غير از اتصال جوهر ممتد است. پس در جسم دو متصل بالذات يكى جوهر و ديگرى عرض مى‌باشد و لكن هر دو در وضع متحد مى‌باشند. سخافت اين قول مخفى نيست.

قول دوم اين است كه: جسم تعليمى متصل بالذات و صورت جسميه به تبعيت اتصال جسم تعليمى، متصل بالعرض است و اين رأى اكثر حكماست.

اين قول هم مردود است؛ چون دانستى كه جسم در مرتبه ذات متصل است و اگر اتصال جوهرى در عالم نبود براى هيچ موجودى وحدت اتصاليه نبود؛ زيرا چنانكه قبلًا گفتيم: اگر جسم در مرتبه ذات اتصال نداشته باشد يا از مفارقات و يا از وضعيات غير منقسمه خواهد بود و در هيچ يك از اين دو صورت نمى‌تواند جسم تعليمى بر آن عارض شود تا اتصال از ناحيه آن وجود داشته باشد. پس در عالم، موجودى كه داراى وحدت اتصاليه باشد نخواهد بود.

قول سوم اين است كه: جسم تعليمى مجموع طول و عرض و عمق است.

حاجى مى‌فرمايد: اشكال اين قول اين است كه اين ابعاد در جسم بالفعل موجود نيستند و حال آنكه جسم تعليمى در آن بالفعل موجود است و اگر مجموع ابعاد، جسم تعليمى باشد بايد آنها هم بالفعل در جسم باشند. علاوه بر اينكه در جسم يك بعد و يك متصل است و سه بعد نيست.

قول چهارم اين است كه: در جسم اتصال واحدى است كه به صورت جسميه، بالذات و به مقدار تعليمى آن، بالعرض منسوب است.

در اين صورت اگر از جسم تعليمى نفس تعين امتداد جسم و تحدّد انبساط آن اراده شود- يعنى فقط تعين كه كيفى براى امتداد است مراد باشد- لازم مى‌آيد كه جسم‌

[١] رجوع كنيد به: اسفار، ج ٥، ص ٨٦- ٨٨؛ شرح هدايه اثيريه، ص ٣٢.