تقريرات فلسفه امام خمينى قدس سره - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٣٨٣ - دو اشكال صعب العلاج

چگونگى ربط حادث به قديم‌

اشكال اين بحث از اشكال بحث سابق اصعب است و يكى از معضلاتى كه در فن فلسفه هست همين مطلب است كه بايد چگونه حادث را به قديم ربط داد؟ و همچنين چگونه تغييراتى كه در معاليل حاصل مى‌شود به شى‌ء ثابت و لا يتغير مربوط است؟

چون مى‌بينيم كه عالم متغير است. و الحاصل در اينجا دو اشكال شبيه به يكديگر است.

دو اشكال صعب العلاج‌

شبهه اول اينكه: ما حوادثى را در عالم مى‌بينيم و خيلى از موجودات حادث مى‌باشند، اگر علت آنها قديم است چطور بين قديم و حادث ربط درست مى‌شود؟

چرا كه اگر علت قديم باشد، معلول آن هم بايد قديم باشد و گرنه انفكاك معلول از علت لازم مى‌آيد و آن محال است.

اگر علت آن حادث است به آن نقل كلام مى‌كنيم و پيوسته لازم مى‌آيد كه يك رشته و سلسله حوادث غير متناهى بالفعل كه مترتب بر يكديگرند باشد و اين همان تسلسل است و اگر به يك قديمى منتهى شوند، دوباره اشكال ربط حادث به قديم زنده مى‌شود، پس يا بايد همه اينها قديم باشند و يا بايد سبب اينها حادث باشند و گرنه ربط حادث به قديم ممكن نيست.

شبهه دوم اين است كه: اگر مبدأ ثابت است چگونه تغير در معلول حاصل مى‌شود؟

پس يا بايد مبدأ هم متغير باشد و يا بايد معلول متغير نباشد.