تقريرات فلسفه امام خمينى قدس سره - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٤٣١ - چگونگى درج تمام اقوال در محل نزاع

چگونگى درج تمام اقوال در محل نزاع‌

وجه ضبط اقوال اين است كه: گفته مى‌شود شكى نيست كه بسيط قابل انقسام است، پس يا اينكه جميع انقسامات در او بالفعل حاصل است يا اينكه جميع انقسامات در او بالقوه حاصل است و يا اينكه بعضى از انقسامات بالفعل و بعضى از آنها بالقوه مى‌باشد.

بنا بر صورت اول، آن انقساماتى كه بالفعل است: يا متناهى است كه آن مذهب جمهور متكلمين است. [١] و يا غير متناهى است كه آن مذهب نظّام‌ [٢] است. [٣]

بنا بر صورت دوم يا انقسامات بالقوه متناهى است و آن مذهب محمد شهرستانى‌ [٤] است‌ [٥] و يا غير متناهى است و آن مذهب حكماست. [٦]

[١] شرح مواقف، ج ٧، ص ٥- ٢١؛ شرح مقاصد، ج ٣، ص ٢٥- ٣٩.

[٢] ابو اسحاق ابراهيم بن سيار بن هانى بصرى- خواهرزاده ابو هذيل علّاف شيخ معتزله- يكى از متكلمين معتزله و استاد جاحظ بوده است. او به دليل زيبايى كلام- در نظم و نثر- به نظام مشهور شده و در علم كلام و فلسفه و طبيعيات و الهيات و ديگر علوم عقلى و نقلى متبحر بود و كلام فلاسفه را با كلام معتزلى تطبيق و مخلوط كرد و در عهد خلافت مأمون و معتصم شهرت فراوان يافته و جمع بسيارى از طلاب و محصلين در حوزه درس او حاضر مى‌شدند.

وى در سال ٢٢١ ق. درگذشت.

[٣] شرح اشارات، ج ٢، ص ٢٠- ٢١؛ مباحث مشرقيه، ج ٢، ص ١٦.

[٤] ابو الفتح محمد بن عبد الكريم بن احمد شهرستانى، از مشاهير فقها و متكلمين اشعرى است، وى فقه و حديث و كلام را از ابو نصر قشيرى و احمد خوافى فرا گرفت و در ٥١٠ ق. به بغداد رفت و درس او در فلسفه و حكمت مورد رغبت مردم قرار گرفت. شهرستانى در تأييد مذهب فلاسفه و دفاع از آنان سعى بسيار داشت و در مجالس وعظ خويش، به جاى سخن از قرآن و حديث، از فلسفه و كلام فلاسفه سخن مى‌گفت. از مشهورترين تأليفات او كتاب ملل و نحل است، كه به زبانهاى مختلف ترجمه شده و به چاپ رسيده است.

وى در اواخر شعبان سال ٥٤٨ ق. در ٨١ سالگى درگذشت.

[٥] شرح اشارات، ج ٢، ص ٩؛ قبسات، ص ١٨٥.

[٦] شفا، بخش طبيعيات، ص ٨٥- ٩٣؛ شرح اشارات، ج ٢، ص ٩- ٣٣؛ اسفار، ج ٥، ص ١٦- ٦٥.