تقريرات فلسفه امام خمينى قدس سره - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٥٧٣ - طبقات زمين و بحثى در عناصر

البته بعضى گفته‌اند كه علت سبز ديده شدن هوا تراكم آن است؛ چنانكه اگر ما از دور به كوهى نگاه كنيم آن را سبز خواهيم ديد.

و نيز به واسطه همين طبقه دخان است كه ستاره‌هاى «ذو ذوابه» ديده مى‌شود؛ چون گاهى بعضى از ستاره‌ها ديده مى‌شوند كه گويا زلفهاى پريشان در اطراف دارند و آن در حقيقت قسمتى از همان دخان است كه به جهت مجاورت با آتش، آتش گرفته و اجزاء متراكم ارضيه مشتعل شده‌اند و كوكبى كه محاذى با آن قرار دارد «ذو ذوابه» ديده مى‌شود. و اگر كوكب، محاذى با اول آن اجزاء مشتعله قرار گيرد از دور چنين ديده مى‌شود كه گويا كوكب دم دارد.

همچنين گاهى در آسمان يك چيز نورانى مانند نيزه و يا چيزى مثل عماد و استوانه ديده مى‌شود در صورتى كه نازك باشد به آن نيزك- معرّب نيزه- و اگر كلفت باشد به آن عماد گويند.

گاهى ما در آسمان شهاب مى‌بينيم و علت آن اين است كه مقدارى از دخان جمع شده و يك قسمت آن آتش گرفته و سوخته و محو مى‌شود و قسمت ديگر شعله‌ور مى‌گردد و به نظر ما چنين مى‌رسد كه تند آمد و رفت و از ديد ما غائب شد و در حقيقت يك طرف سوخته و محو مى‌شود و وقتى آتش به طرف ديگر سرايت مى‌كند به نظر ما مى‌رسد كه حركت دارد، پس ماده همه اينها همان دخان است.

براى نار، يك طبقه است و كره نار به تبع حركت فلكى كه با آن مماس است حركت مى‌كند و تبعيت آن را در حركت از حركت «ذو ذنب» كشف كرده‌اند؛ زيرا از اينكه ديده مى‌شود كه كوكب ذو ذنب طلوع نموده و غروب مى‌كند و گاهى در يك جاى آسمان است و گاهى در جاى ديگرى از آن است، معلوم مى‌شود كه دخان هم حركت مى‌كند و بايد حركت دخان به تبع حركت كره نار باشد، بنا بر اين كره نار به تبع فلك حركت نموده و حركت فلك باعث حركت كره نار، كه مجاور با اوست، مى‌شود.

نار را اصل اصيلى از عناصر دانسته‌اند، [١] ولى شيخ اشراق اصالت آن را انكار نموده‌

[١] شفا، بخش طبيعيات، ص ١٨٩؛ نقد المحصل، ص ١٩٠؛ ملل و نحل، ج ٢، ص ٨٧.