تقريرات فلسفه امام خمينى قدس سره - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ١٥٢ - بيان اقوال مختلف در علم بارى

بيان اقوال مختلف در علم بارى‌

درباره علم ميان فلاسفه و متكلمين اختلاف واقع شده است:

بعضى مى‌گويند: علم كيف نفسانى است. [١]

و بعضى ديگر مى‌گويند: علم از مقوله انفعال است. [٢]

و طايفه ديگرى علم را از مقوله اضافه مى‌دانند. [٣]

كسانى كه قول اخير را ادعا كرده‌اند در بعض مسائل دچار اشكالاتى شده‌اند و لذا در آن موارد به مطالب نامربوطى قائل شده‌اند، مثلًا در مسأله علمِ واجب به ذات خود چون اضافه طرف مى‌خواهد و بين شى‌ء و ذاتش اضافه معقول نيست؛ لذا علم واجب به ذات خود را منكر شده‌اند. [٤]

و باز در مسأله علم واجب به معاليل خود، چون معاليل به نحو جمع وجود فعلى نداشته و خيلى‌ها فعلًا معدومند و از طرفى بين شى‌ء موجود و معدوم اضافه معقول نيست؛ زيرا اضافه دو طرف مى‌خواهد و اگر يك طرف معدوم باشد اضافه محقق نمى‌شود؛ لذا بعضى علم واجب تعالى به معدومات را منكر شده‌اند. [٥]

[١] رجوع كنيد به: شفا، بخش الهيات، ص ٣٦١- ٣٦٤؛ كشف المراد، ص ٢٢٥- ٢٢٩؛ اسفار، ج ٣، ص ٣٠٥.

[٢] رجوع كنيد به: كشف المراد، ص ٢٢٩؛ رساله شرح مسأله علم، محقق طوسى، ص ٣٣ و ٣٤.

[٣] مباحث مشرقيه، ج ١، ص ٤٥٠؛ شرح مواقف، ج ٦، ص ٢.

[٤] مباحث مشرقيه، ج ٢، ص ٤٩٢- ٤٩٤؛ اسفار، ج ٦، ص ١٨٠؛ شوارق الالهام، ص ٥١٤.

[٥] رجوع كنيد به: شرح مواقف، ج ٨، ص ٧٠؛ شرح مقاصد، ج ٤، ص ١١٨؛ ملل و نحل، ج ١، ص ٧١ و ٧٩- ٨٠.