البته معلوم است که ایمان، گَرد و قرص و کپسول نیست. اثرش در سلامت جسم و جان وقتی فهمیده میشود که انسان بداند که آدم باایمان، روحی مطمئنتر و اعصابی آرامتر و قلبی سالمتر دارد؛ دائماً در فکر نیست کجا را ببرد و کجا را بخورد، اگر دیگران به نوایی رسیدند از حسادت آتش نمیگیرد و حرص و بخل و طمع آتش به جانش نمیافکند، ناراحتیهای عصبی او را به زخم معده و زخم روده مبتلا نمیسازد، افراط در شهوت او را ضعیف و ناتوان نمیکند، عمرش طولانیتر میشود.

سلامت تن و سلامت روح بستگی زیادی دارد به ایمان. موضوع افزایش بیماران روانی که بیمارستانها را پر کردهاند و دائماً رو به افزایش است، یکی از مسائل اجتماعی روز به شمار میرود. آمار نشان میدهد که این بیماریها همه یا بیشتر آنها در میان طبقهای است که از موهبت ایمان به خدا و اعتقاد خالص به مبدأ متعال بیبهرهاند. منشأ این بیماریهای روانی احساس محرومیتها و مغبونیتهای اجتماعی است. ایمان حکم داروی پیشگیری را دارد. البته مقصود این نیست که لازمه ایمان این است که باید به همه محرومیتها تن داد و تسلیم شد؛ مقصود این است که با وجود ایمان، محرومیتها انسان را از پا در نمیآورد، تعادل او را محفوظ نگه میدارد.

انطباق با محیط

اثر دیگر ایمان، ایجاد تعادل و هماهنگی بین فرد و جامعه است. اصلی در زیست شناسی است که میگوید شرط ادامه حیات یک موجود زنده این است که محیط و شرایط محیط زندگی با وضع خاص ساختمانی آن موجود زنده سازگار و منطبق باشد؛ اما اگر مخالف بود، در این صورت اگر آن موجود زنده توانست در خود تغییراتی ایجاد کند (یعنی اگر تدریجاً تغییراتی مناسب با محیط در آن موجود زنده به وجود آمد و بین او و محیط، سازگاری و انطباق پیدا شد) آن موجود میتواند به حیات خود ادامه دهد، و اما اگر چنین تغییرات مناسبی در او پیدا نشد و بین او و محیط سازگاری و انطباق به عمل نیامد آن موجود محکوم به فناست، زیرا او جزء است و عوامل و اوضاع محیطْ کل، او محاط است و آنها محیط؛ جزء تابع کل و محاط تابع محیط است.