مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٣٦ - روش ملامتی

ولی در همین جا گاهی چیزهایی میبینیم که با منطق اسلام جور در نمیآید، یعنی انسان کامل اسلام اینطور نیست. حال اینها را یک یک برای شما عرض میکنم

روش ملامتی

یکی از آنها روشی است که در میان بعضی از متصوفان معمول بوده است ولی کم و بیش در میان همه اثر گذاشته است که آن را «روش ملامتی» یا «روش ملامتیان» مینامند. روش ملامتی نقطه مقابل روش ریاکاری است. آدم ریاکار باطنش بد است ولی تظاهر به خوبی میکند، ولی آدم ملامتی یک آدم خوب است که برای اینکه مردم به او عقیده پیدا نکنند تظاهر به بدی میکند، مثلًا شراب نمیخورد ولی تظاهر به شرابخواری میکند، زنا نمیکند ولی به گونهای رفتار میکند که مردم او را یک آدم فاسد زناکار بدانند، چرا؟ میگوید: من این کار را میکنم برای اینکه نفس را بکشم، برای اینکه نفس بمیرد. واقعاً هم این کارها مبارزه شدیدی با نفس است، چون نفس دلش میخواهد در میان مردم آبرو و وجهه داشته باشد و مردم به او اعتقاد داشته باشند ولی او عمداً کاری میکند که مردم به او اعتقاد نداشته باشند:

دزد نبود ولی تظاهر به دزدی میکرد؛ بسا بود مال مردم را به جایی میبرد که او را بگیرند و کتک بزنند، و اگر نمیفهمیدند دوباره آن مال را سر جایش میگذاشت؛ شیشه مشروب را با خودش حمل میکرد در حالی که شرابخوار نبود.

آیا این کارها با منطق اسلام وفق میدهد؟ نه. اسلام میگوید عِرض مؤمن در اختیار خودش نیست. مؤمن حق ندارد کاری کند که شرف و احترام و عرض خود را در میان مردم بریزد. اسلام میگوید: ریاکاری نکن، تظاهر به خوبی نکن ولی تظاهر دروغین به بدی هم نکن. هم آن، دروغ عملی است و هم این. نه آن دروغ را بگو و نه این دروغ را.

یکی از علل اینکه در ادبیات عرفانی، معانی بلند مقدس معنوی را در لباس الفاظ فسق و فجوری بیان کردهاند و از زبان شاهد و معشوق و میو نی سخن گفتهاند، این است که میخواستهاند به چیزی که خودشان اهل آن نبودهاند تظاهر کنند. حتی در حافظ هم این مطلب زیاد دیده میشود، گو اینکه خودش میگوید که من ملامتی نیستم و ریاکار هم نیستم: