خاک آفریده شدهایم، تمام این پیکر ما ریشهاش خاک است، هرچه هستیم از خاک به وجود آمدهایم. دومرتبه سرت را به خاک بگذار، یادت بیاید که میمیری و باز به خاک برمیگردی. دوباره سرت را از خاک بردار و یادت بیفتد که یک بار دیگر از همین خاک محشور و مبعوث خواهی شد.

مسئولیت ما نسبت به نماز خواندن خاندان خود

با ذکر یک نکته به عرایضم خاتمه میدهم. خیلی دلم میخواهد ما به اهمیت نماز که عمود دین است پی برده باشیم. هیچ میدانید که ما مسئول نماز خواندن خاندان خودمان، یعنی زن و فرزند خودمان هستیم یا نه؟ هر فردی از ما، هم مسئول نماز خودش است و هم مسئول نماز اهلش یعنی زن و بچهاش. خطاب به پیغمبر اکرم است: وَ أْمُرْ اهْلَک بِالصَّلوةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَیها [١] ای پیامبر! خاندان خودت را به نماز امر کن و خودت هم بر نماز صابر باش. این اختصاص به پیامبر ندارد، همه ما به این امر موظف هستیم.

بچهها را چه باید کرد؟ بچهها را از کوچکی باید به نماز تمرین داد. دستور رسیده است که به بچه از هفت سالگی نماز تمرینی یاد بدهید. البته بچه هفت ساله نمیتواند نماز صحیح بخواند ولی صورت نماز را میتواند بخواند. از هفت سالگی میتواند به نماز عادت کند، چه پسر و چه دختر. یعنی همان اولی که بچه به دبستان میرود، باید نماز را در دبستان به او یاد بدهند، در خانواده هم باید به او یاد بدهند.

ولی این را توجه داشته باشید که یاد دادن و وادار کردن با زور نتیجهای ندارد.

کوشش کنید که بچهتان از اول به نماز خواندن رغبت داشته باشد و به این کار تشویق بشود. به هر شکلی که میتوانید موجبات تشویق بچهتان را فراهم کنید که با ذوق و شوق نماز بخواند؛ زیاد به او بارک اللَّه بگویید، جایزه بدهید، اظهار محبت کنید که بفهمد وقتی نماز میخواند، بر محبت شما نسبت به او افزوده میشود. دیگر اینکه بچه را باید در محیطِ مشوّق نماز خواندن برد. به تجربه ثابت شده است که اگر بچه به مسجد نرود، اگر در جمع نباشد و نماز خواندن جمع را نبیند، به این کار تشویق نمیشود، چون اصلًا حضور در جمع مشوّق انسان است. آدم بزرگ هم

[١] طه/ ١٣٢.