جملهای است از پیغمبر اکرم، فرمود: انّی بُعِثْتُ لِاتَمِّمَ مَکارِمَ الْاخْلاقِ [١]. مکرر گفتهام گاهی این جمله را غلط ترجمه میکنند، میگویند پیغمبر فرمود که من مبعوث شدم که اخلاق نیک را تکمیل کنم. این ترجمه رسایی نیست؛ پیغمبر بیشتر از این گفت.

اگر پیغمبر گفته باشد من مبعوث شدم که اخلاق نیک را تکمیل کنم، چیز تازهای نیست. هر صاحب مکتبی هر نوع اخلاقی آورده باشد، عقیدهاش این است که اخلاق نیک همین است که من میگویم. آن اخلاقی که اساساً دستور تَدَنّی و پستی میدهد هم معتقد است که اخلاق نیک همین است. آن دیگری مثل نیچه هم که اساساً میگوید بشر باید تکیهاش به زور باشد، گناهی بالاتر از ضعف نیست، به ضعیف ترحم نکنید و زیر بالش را نگیرید، میگوید اخلاق نیک همین است که من میگویم. پیغمبر نه تنها فرمود اخلاق نیک، بلکه نیکی را هم در مکتب خود تفسیر کرد: من تنها نمیگویم نیک (نیک را همه میگویند، این که چیز تازهای نیست) بُعِثْتُ لِاتَمِّمَ مَکارِمَ الْاخْلاقِ من مبعوث شدم که اخلاقی را تکمیل کنم که در آن روح مکرمت هست؛ یعنی اخلاق بزرگواری، اخلاق آقایی اما نه آقایی به معنای آن سیادتی که بر دیگری مسلط بشوم، بلکه آقاییای که روح من آقا باشد و از پستی، دنائت، دروغ، غیبت، از تمام صفات رذیله احتراز داشته باشد، خودش را برتر و بالاتر از اینها بداند؛ و در این زمینه به قدری ما در آثار اسلامی داریم که الی ماشاء اللَّه.

سخنان علی علیه السلام

علی علیه السلام به فرزندش امام مجتبی علیه السلام میفرماید: اکرِمْ نَفْسَک عَنْ کلِّ دَنِیةٍ وَ انْ ساقَتْک الَی الرَّغائِبِ، فَانَّک لَنْ تَعْتاضَ بِما تَبْذُلُ مِنْ نَفْسِک عِوَضاً [٢] پسر جانم! روح خودت را گرامی بدار، بزرگوار بدار، برتر بدار از هر کار پستی. در مقابل هر پستی فکر کن که روح من بالاتر از این است که به این پستی آلوده بشود. درست مثل آدمی که یک تابلوی نقاشی خیلی عالی دارد که وقتی لکه سیاهی در آن پیدا میشود، گردی، غباری روی آن میبیند، خودبه خود فوراً دستمال را برمیدارد و آن

[١] المحجّة البیضاء، ج ٥/ ص ٨٩.[٢] نهج البلاغه فیض الاسلام، نامه ٣١.