مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣١٩ - آزادی در تعبیرات اسلامی

سقوط ارزشهاست. اشتباه سوم این است که آزادی را کمال نهایی انسان دانسته است، در صورتی که آزادی کمال مقدّمی انسان است.

آیا آزادی کمال است؟ بدون شک، چون اگر آزادی نباشد انسان نمیتواند به هیچ کمالی برسد. خدا انسان را طوری خلق کرده است که به کمال خودش از راه آزادی و انتخاب و اختیار برسد. راه کمال غیر از اینکه قدم انسان با اختیار و آزادی باشد، ممکن نیست جور دیگری طی شود. همین قدر که اجبار آمد، دیگر این راه نرفتنی است

آزادی در تعبیرات اسلامی

چند کلمهای راجع به تعبیراتی که در اسلام راجع به آزادی آمده است، عرض میکنم. اسلام درباره آزادی به عنوان یک ارزش از ارزشهای بشر اعتراف کرده است اما نه ارزش منحصر به فرد و نه آزادی با آن تعبیرها و تفسیرهای ساختگی، بلکه آزادی به معنی واقعی. علی علیه السلام وصیتنامهای [١] به امام حسن علیه السلام در نهج البلاغه دارند که بعد از نامهای که ایشان به مالک اشتر نوشتهاند که بسیار مفصل است، مفصل ترین نامه امام است. در ابتدای این اندرزنامه هم قید کردهاند: برای تو و هرکس که از آن استفاده کند.

یکی از جملههای آن نامه این است:

وَ اکرِمْ نَفْسَک عَنْ کلِّ دَنیةٍ وَ انْ سَاقَتْک الَی الرَّغائِبِ، فَانَّک لَنْ تَعْتاضَ بِما تَبْذُلُ مِنْ نَفْسِک عِوَضاً [٢].

پسرم! جان و روان خودت را گرامی بدار و از هر کار دنی و پست و از هر دنائت و پستی محترم بدار. نمیگوید مثلًا جان خودت را گرفتار نکن، میگوید: اکرِمْ. .. یعنی احترام ذات خودت را حفظ کن از اینکه تن به دنائت و پستی بدهی. فَانَّک لَنْ تَعْتاضَ بِما تَبْذُلُ مِنْ نَفْسِک عِوَضاً. همانطور که قرآن میفرماید بزرگترین باختنها باختن