خدا شما مسلمانها را یکی به عدل [١] امر میکند و فرمان میدهد و دیگری به احسان، که از نظر اخلاقی- نه اجتماعی- بالاتر از عدل است. خدا فرمان میدهد که نه تنها پا روی حقوق مردم نگذارید و تجاوز به حقوق مردم نکنید بلکه از حقوق مشروع خود، به مردم نیکی کنید.

ایثار یک اصل قرآنی است. ایثار یعنی گذشت؛ یعنی مقدم داشتن دیگران بر خود در آنچه مال خود انسان است و به آن کمال احتیاج را دارد و در عین کمال احتیاج، دیگری را بر خود مقدم میدارد. ایثار یکی از باشکوهترین مظاهر انسانیت است و قرآن، عجیب ایثار را ستوده است. درباره اصحاب پیغمبر یعنی انصار که مهاجرین را بر خودشان مقدم میداشتند، میفرماید: وَ یؤْثِرونَ عَلی انْفُسِهِمْ وَ لَوْ کانَ بِهِمْ خَصاصَةٌ [٢]. یا در آیاتی که در سوره «هل اتی» در شأن علی علیه السلام و زهرای مرضیه علیها السلام و حسنین علیهما السلام و اهل بیت علیهم السلام نازل شده است، میفرماید: وَ یطْعِمونَ الطَّعامَ عَلی حُبِّهِ مِسْکیناً وَ یتیماً وَ اسیراً. انَّما نُطْعِمُکمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لانُریدُ مِنْکمْ جَزاءً وَ لا شُکوراً [٣]، که داستانش را همه شنیدهایم. بعد از یک بیماری که حسنین داشتند، علی علیه السلام و زهرا علیها السلام نذر میکنند و روزه میگیرند، و اوقاتی است که علی علیه السلام در بیرون کارمی کند و مثلًا جوی تهیه میکند و زهرا از آن نانی میپزد و آماده میکند.

وقت افطار مسکینی میرسد و اینها آنچه خود داشتند به این محتاج میدهند و در دو شب بعد دوباره این ایثار را میکنند که این آیه نازل شد.

به هرحال مسئله ایثار مطرح است، و ایثار مقام انسانی فوق العاده باشکوهی است و اسلام آن را ستوده و ستایش کرده است که داستانهای زیادی در تاریخ اسلام درباره ایثار آمده است

نمونه ای از مهربانی

بهطور کلی رحم، مهربانی و ترحم امری است که همیشه در اسلام مطرح است. این داستان را شنیدهاید که مردی از اشراف جاهلیت خدمت رسول اکرم صلی الله علیه و آله آمد و دید که ایشان یکی از فرزندانشان را روی زانوی خودشان نشاندهاند و او را میبوسند و

[١] عدل یعنی اینکه حقوق مردم را رعایت کنید و پا از مرز حقوق مردم آن طرفتر نگذارید.[٢] حشر/ ٩[٣] انسان/ ٨ و ٩