مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٦١ - عرفای قرن هشتم
شش قرن اخیر است.
کتابهای معروف قونوی عبارت است از: مفتاح الغیب، نصوص، فکوک. قونوی در سال ٦٧٢ (سال فوت مولوی و خواجه نصیرالدین طوسی) و یا سال ٦٧٣ درگذشته است.
ز. مولانا جلال الدین محمّد بلخی رومیمعروف به مولوی، صاحب کتاب جهانی مثنوی. از بزرگترین عرفای اسلام و از نوابغ جهان است. نسبش به ابوبکر میرسد.
مثنوی او دریایی است از حکمت و معرفت و نکات دقیق معرفة الروحی و اجتماعی و عرفانی. در ردیف شعرای طراز اول ایران است. مولوی اصلًا اهل بلخ است. در کودکی همراه پدرش از بلخ خارج شد. پدرش او را با خود به زیارت بیت اللَّه برد. با شیخ فریدالدین عطار در نیشابور ملاقات کرد.
پس از مراجعت از مکه همراه پدر به قونیه رفت و آنجا رحل اقامت افکند.
مولوی در ابتدا مردی بود عالم و مانند علمای دیگر همطراز خود به تدریس اشتغال داشت و محترمانه میزیست تا آنکه با شمس تبریزی عارف معروف برخورد، سخت مجذوب او گردید و ترک همه چیز کرد.
دیوان غزلش به نام شمس است. در مثنوی مکرر با سوز و گداز از او یاد کرده است. مولوی در سال ٦٧٢ درگذشته است.
ح. فخرالدین عراقی همدانیشاعر و غزلسرای معروف. شاگرد صدرالدین قونوی و مرید و دست پرورده شهاب الدین سهروردی سابق الذکر است. در سال ٦٨٨ درگذشته است
عرفای قرن هشتم
الف. علاء الدوله سمنانی. نخست شغل دیوانی داشت، کناره گرفت و در سلک عرفا درآمد و تمام ثروت خود را در راه خدا داد. کتب زیادی تألیف کرده است. در عرفان نظری عقاید خاص دارد که در کتب مهم عرفان طرح میشود. در سال ٧٣٦ درگذشته است. خواجوی کرمانی شاعر معروف از مریدان او بوده و در وصفش گفته است:
هر کو به ره علی عمرانی شد | چون خضر به سرچشمه حیوانی شد | |