مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٧٨٩ - دعا نباید جانشین فعالیت قرار گیرد

معروف و نهی از منکر کنند. البته در این صورت تدریجاً به هدف و مطلوب خود خواهند رسید. انَّ اللَّهَ لایغَیرُ ما بِقَوْمٍ حَتّی یغَیروا ما بِانْفُسِهِمْ [١] سنت الهی این است که مادامی که مردمی وضع و حالت خود را در آنچه به خودشان مربوط است تغییر ندهند، خداوند سرنوشت آنها را تغییر نمیدهد. در احادیث معتبره وارد شده است:.

لَتَأْمُرُنَّ بِالْمَعْروفِ وَ لَتَنْهُنَّ عَنِ الْمُنْکرِ اوْ لَیسَلِّطَنَّ اللَّهُ عَلَیکمْ شِرارَکمْ فَیدْعو خِیارَکمْ فَلا یسْتَجابُ لَهُمْ..

باید امر به معروف و نهی از منکر کنید و اگرنه بدان شما بر شما مسلط خواهند شد و آنگاه نیکان شما دعا میکنند و دعاهای آنها مستجاب نخواهد شد.

در حقیقت، این گونه دعاها نیز برخلاف سنت تکوین و تشریع است.

همینطور است آدمی که عمل نمیکند و تنها به دعا میپردازد. او نیز کاری برخلاف سنت تکوین و تشریع میکند. امیرالمؤمنین علیه السلام میفرماید: الدّاعی بِلا عَمَلٍ کالرّامی بِلا وَتَرٍ [٢] یعنی آن که عمل نمیکند و دعا میکند مانند کسی است که با کمانی که زه ندارد میخواهد تیراندازی کند؛ یعنی عمل و دعا مکمّل یکدیگرند، دعای بدون عمل اثر ندارد.

دعا نباید جانشین فعالیت قرار گیرد

شرط دیگر این است که واقعاً مظهر حاجت باشد؛ در موردی باشد که انسان دسترسی به مطلوب ندارد، عاجز است، ناتوان است. اما اگر خداوند کلید حاجتی را به دست خود انسان داده و او کفران نعمت میکند و از به کار بردن آن کلید مضایقه دارد و از خدا میخواهد آن دری را که کلیدش در دست دعاکننده است به روی او باز کند و زحمت به کار بردن کلید را از دوش او بردارد، البته چنین دعایی قابل استجابت نیست.