مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٤٩ - سیر انسان کامل از نظر عرفا

در علی علیه السلام سراغ داریم.

چرا قرآن میگوید: الا بِذِکرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلوبُ [١] بدانید که منحصراً و منحصراً ( «بِذِکرِ اللَّه» که مقدم شده است، علامت انحصار است) با یک چیز قلب بشر آرام میگیرد و از اضطراب و دلهره نجات پیدا میکند و آن یاد خدا و انس با خداست.

قرآن میگوید اگر بشر خیال کند که با رسیدن به ثروت و رفاه به مقامِ آسایش میرسد و از اضطراب و ناراحتی و شکایت بیرون میآید، اشتباه کرده است. قرآن نمیگوید نباید دنبال اینها رفت، میگوید اینها را باید تحصیل کرد اما اگر خیال کنید اینها هستند که به بشر آسایش و آرامش میدهند و وقتی بشر به اینها رسید احساس میکند که به کمال مطلوب خود نائل شده است، اشتباه میکنید؛ منحصراً با یاد خداست که دلها آرامش پیدا میکند. بسیاری از مکتبها تکیهشان روی [دور ماندن انسان از اصل خود] است.

مکتبهای دیگری هستند که تکیهشان روی درد انسان برای خلق خدا است، نه درد انسان برای خدا. حتی بعضی میگویند درد انسان برای خدا یعنی چه؟! مثلًا در یکی از مجلات بحثهایی طرح شده است تحت عنوان «خدا یا انسان؟» یکی میگوید: خدا، دیگری میگوید: انسان و سومی میگوید: خدا و انسان. ولی من کسی را ندیدم که بگوید: خدا و انسان از یکدیگر جدا نیست، تا خدا نباشد انسان هم نیست. تا آن درد خداییای را که در انسان است نشناسیم و تا انسان به سوی خدا نرود، درد انسانی او هم به جایی نخواهد رسید. انسانیت، درد خداست. درد انسان از درد خدا [داشتن] است

سیر انسان کامل از نظر عرفا

چقدر عرفا عالی و زیبا میگویند وقتی سیر انسان کامل را مشخص میکنند.

میگویند: سیر انسان کامل در چهار سفر رخ میدهد:

١. سفر انسان از خود به خدا.

٢. سفر انسان، همراه خدا در خدا (یعنی شناخت خدا).

٣. سفر انسان، همراه خدا- نه به تنهایی- به خلق خدا