مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٢٧ - ٩ نقد و بررسی مکتب عرفان (٢)

٩ نقد و بررسی مکتب عرفان (٢)

فَامّا مَنْ طَغی. و اثَرَ الْحَیوةَ الدُّنْیا. فَانَّ الْجَحیمَ هِی الْمَأْوی. وَ امّا مَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ وَ نَهَی النَّفْسَ عَنِ الْهَوی. فَانَّ الْجَنَّةَ هِی الْمَأْوی [١].

یکی از مسائل مهم در مورد انسان کامل در مکتب عرفان، مسئله رابطه انسان با نفس خودش است. البته این مسئله در عین حال یک مسئله اسلامی هم هست؛ یعنی ما هم در زبان عرفا و اهل تصوف و هم در تعلیمات عالیه اسلامی، مسئله مبارزه با خودخواهی و خودپرستی و پیروی از هوای نفس را میبینیم و بلکه تعبیر «هم در آنجا و هم در اینجا» تا اندازهای تعبیر نادرستی است، برای اینکه عرفای اسلامی در این مسائل از خود اسلام الهام گرفتهاند و همه تعبیرات، تعبیرات اسلامی است. ما در این جلسه میخواهیم در اطراف این مطلب توضیح دهیم.

در آنچه که تزکیه نفس نامیده میشود، با «خود»- که در عربی به آن «نفس» گفته میشود- مبارزه میشود؛ میگویند: جهاد با نفس. حتی نفس به عنوان یک دشمن درونی برای انسان تلقی میشود، چنانکه سعدی میگوید: