مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٠١ - علم افاضی

زمانی هردو جهان را به او میدهی که او اصلًا آنها را نمیخواهد. تا روزی که تو را نشناخته، همه چیز میخواهد ولی در آن موقع به او نمیدهی. وقتی که تو را شناخت، همه چیز را به او میدهی اما او در این هنگام به هیچ چیز اعتنا ندارد، چون تو را پیدا کرده است. دیگر نه دنیا را میخواهد و نه آخرت را، چون تو مافوق دنیا و آخرت هستی.

حال باید نظر اسلام را در این زمینه بیان کنیم که آیا «انسان کامل» عرفا با موازین اسلامی جور در میآید یا نه، چون معلوم شد که منظور عرفا از انسان کامل چیست. انسان کامل عرفا انسانی است که به خدا میرسد؛ وقتی به خدا رسید، مظهر کامل همه اسماء و صفات الهی میشود و آیینهای میشود که ذات حق در او ظهور و تجلی میکند.

در مورد مکتب فلاسفه گفتیم آنچه که فلاسفه آن را انسان کامل میدانند، از نظر اسلام انسان نیمه کامل است نه انسان کامل، و بعد قسمتهای مختلف را عرض کردیم که در کدام قسمت مکتب فلاسفه مورد تأیید اسلام است و در کدام قسمت مورد تأیید اسلام نیست. در اینجا نیز به همان شکل بحث میکنیم.

آیا در اسلام مسئلهای به نام تهذیب و تزکیه نفس مطرح است؟ بدون شک؛ چون در متن قرآن این مطلب مطرح است: قَدْ افْلَحَ مَنْ زَکیها. وَ قَدْ خابَ مَنْ دَسّیها [١] بعد از هفت قسم متوالی میفرماید: رستگاری مال مردمی است که تزکیه نفس کردهاند و بدبخت آن مردمی هستند که نفس و روح و باطن خود را فاسد و تباه کردهاند

علم افاضی

آیا در اسلام تصفیه نفس راهی است به سوی معرفت؟ در اینکه قرآن میگوید:

هرکسی که تزکیه نفس کرد رستگار شد حرفی نیست، ولی آیا این تزکیه نفس راهی به سوی معرفت حق است یا راه معرفت فقط دلیل و برهان و استدلال یعنی همان راه حکما و فلاسفه است؟.

تا این اندازه هم بدون شک مورد تأیید اسلام است. رسول اکرم صلی الله علیه و آله جملهای دارد که آن جمله را، هم شیعه و هم اهل تسنن روایت کردهاند و از مسلّمات است.