رسانید و در همه آن امتحانها نمره عالی و ٢٠ گرفت، [به مقام امامت رسید.] یکی از امتحانهای بزرگ ابراهیم علیه السلام آماده شدن او برای بریدن سر فرزند خودش با دست خود در راه خدا بود. او تا این حد تسلیم بود که وقتی فهمید خداست که به او امر میکند، بدون چون و چرا حاضر شد. فَلَمَّا اسْلَما وَ تَلَّهُ لِلْجَبینِ ابراهیم آماده کامل برای سربریدن و اسماعیل هم آماده کامل برای ذبح شدن بود، وَ نادَیناهُ انْ یا ابْراهیمُ.

قَدْ صَدَّقْتَ الرُّؤْیا [١] [به او ندا دادیم که] آنچه ما میخواستیم تا همین جا بود؛ ما واقعاً از تو نمیخواستیم سر فرزندت را ببُری، میخواستیم ببینیم که مقام تسلیم تو در مقابل امر ما و رضای ما تا چه حد ظهور و بروز میکند.

بعد از آنکه ابراهیم از عهده همه امتحانها، از به آتش افتادن تا فرزند را به قربانگاه بردن برمیآید و به تنهایی با یک قوم و یک ملت مبارزه میکند، آنگاه به او [خطاب میشود:] انّی جاعِلُک لِلنّاسِ اماماً تو اکنون به حدی رسیدهای که میتوانی الگو باشی، امام و پیشوا باشی، مدل دیگران باشی و به تعبیر دیگر تو انسان کاملی؛ انسانهای دیگر برای کامل شدن باید خود را با تو تطبیق دهند.

علی علیه السلام انسان کامل است، برای اینکه «همه ارزشهای انسانی»، «در حد اعلی» و بهطور «هماهنگ» در او رشد کرده است؛ یعنی هر سه شرط را داراست.

مسئله هماهنگی را باید یک مقدار توضیح دهم. جزر و مد دریا را دیدهاید و یا حداقل شنیدهاید. دریا دائماً در حال جزر و مد است [٢]، گاهی از این طرف و گاهی از آن طرف کشیده میشود و دائماً خروشان است. روح انسان و به تبع آن، جامعه انسانی این حالت جزر و مدی را که در دریا هست داراست. روح انسان دائماً در حال جزر و مد است، از این طرف و آن طرف کشیده میشود. جامعهها نیز گاهی به این طرف و آن طرف کشیده میشوند. البته منشأ کشیده شدن جامعهها ممکن است افراد یا جریانهای دیگری باشند ولی این قضیه هست.

حتی ارزشهای انسانی انسان هم همینطور است [٣]؛ یعنی شما افرادی را میبینید که واقعاً گرایششان گرایش انسانی است، اما گاهی در جهت یک گرایش از

[١] صافّات/ ١٠٣- ١٠٥[٢] میگویند- و از قدیم هم این مطلب را کشف کرده بودند- که جاذبه ماه بر جزر و مد دریاها تأثیر دارد.[٣] ما فعلًا به آن کششهای خاکی و حیوانی کاری نداریم.