مجموعه آثار ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٧٤١ - آثار اخلاقی تبعیضها

اللَّهُمَّ اقْسِمْ لَنا مِنْ خَشْیتِک ما یحولُ بَینَنا وَ بَینَ مَعْصِیتِک [١].

پروردگارا، از خوف و خشیتت آن اندازه به ما نصیب ده که میان ما و نافرمانیات حائل گردد.

دعاهای اسلامی یکی از بهترین و آموزنده ترین تعلیمات اخلاقی و معنوی است. چه نکتهها و لطایف روحی و اجتماعی بزرگ که با زبان دعا گفته میشود! جملهای در همین دعا هست که: وَ اجْعَلْ ثارَنا عَلی مَنْ ظَلَمَنا یعنی خدایا، انتقام ما را نسبت به آن کسان قرار بده که به ما ظلم کردند. این جمله نکته لطیفی دارد. رسول اکرم نفرمود خدایا از ستمگران ما انتقام بکش، فرمود: خدایا انتقامجویی ما را نسبت به آن کسان قرار بده که بر ما ظلم کردند.

«ثأر» یا «ثار» به معنی میل به مکافات دادن است و به اصطلاح حس انتقامجویی. میخواهد بفرماید در اثر اینکه ظلمی بر ما مردم میشود، قهراً روح ما فشرده و آزرده و انتقامجو و ثائر میشود. همینکه این حالت در روح ما پیدا شد، هر وقت باشد و هرجا باشد و به هر راه باشد اثر خودش را خواهد کرد، مثل یک آتش زبانه خواهد کشید. امروز علمای معرفة الروح ثابت کردهاند که کینهها و عداوتهایی که در روح پیدا میشود ممکن است موقتاً به اعماق روح فرو برود و انسان به حسب شعور ظاهر خود، آنها را فراموش کند و از یاد ببرد اما واقعاً محو نمیشود؛ در همان اعماق روح، بی خبر از شعور ظاهر و عقل ظاهر مشغول فعالیت است که راهی پیدا کند و بیرون بیاید. رسول اکرم میگوید: خدایا این آتش که در دل ما هست و روزی زبانه خواهد کشید، دیگری را نسوزد، اگر میخواهد بسوزد همان کس را بسوزد که به ما ظلم کرده و سبب این آتش شده است. اگر بنا بشود انسان با عقل و اراده و شعور ظاهر خود انتقام بگیرد، انتقام شخصی را از شخصی دیگر نمیگیرد، اگر در بلخ آهنگری گناه کرده باشد در شوشتر سر مسگری را نمیبرد. اما وقتی که انسان نه به فرمان عقل آزاد بلکه به فرمان آن عقدهها و کینههای ته نشین شده در اعماق روح بخواهد انتقام بگیرد، دیگر این ملاحظات در کار نیست.

رسول خدا میفرماید: خدایا ما را طوری کن که انتقامها و کینههای ما