از آیات قرآن اینچنین میخوانیم، یعنی در دو جا این آیه تکرار شده است: یا ایهَا الَّذینَ امَنُوا اسْتَعینوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلوةِ [١] ای اهل ایمان! از نماز و از صبر- که به روزه تفسیر شده است- کمک بگیرید. این تعبیر خیلی عجیب است! به ما میگویند از نماز استمداد کن، از روزه استمداد کن، یعنی تو نمیدانی که این نماز چه منبع نیرویی است! این روزه چه منبع نیرویی است! اگر به شما گفتند نماز بخوانید، شما را به یک منبع نیرو هدایت کردهاند و اگر گفتهاند روزه بگیرید شما را به یک منبع نیرو هدایت کردهاند. برای اینکه بر نفس و روح خودتان مسلط بشوید نماز بخوانید، روزه بگیرید. الْعُبودیةُ جَوْهَرَةٌ کنْهُهَا الرُّبوبیةُ..

حال آیا این ربوبیت و تسلط به همین جا خاتمه پیدا میکند؟ نه، درجات و مراتب دارد. به هر درجه که شما در مسیر عبودیت جلو بروید ربوبیت پیدا میکنید و به اصطلاح ولایت یعنی تسلط پیدا میکنید. از این درجهای که عرض کردم یک درجه بالاتر، به آنجا میرسید که مالک خاطرات نفس خودتان میشوید.

درجات بالاتر

بالاتر از این هم درجهای هست؟ بله، یک انسان مستجاب الدعوه- لااقل درباره خودتان- میشوید. حتی میتوانید روی بدن خودتان اثر بگذارید، اعجاز کنید، کرامت کنید، درنتیجه عبودیت که جوْهرةٌ کنهها الرُّبوبیة نتیجه عبودیت تسلط است.

آیا بالاتر از این هم هست؟ بله، اما این بالاتر، برای فهمها و فکرهای ما خیلی زیاد است، خیلی از اشخاص نمیتوانند باور کنند که انسانی در اثر عبودیت و بندگی خدا و تذلّل، در اثر این که صراط عبودیت را طی کرده است، برسد به جایی که در جهان هم بتواند تصرف کند، یعنی بتواند یک بیماری را از راه روحی معالجه کند، یک کور مادرزاد را شفا بدهد، یک پیس را شفا بدهد (آنطور که قرآن درباره عیسی بن مریم نقل میکند) البته به اذن اللَّه؛ خدا به آنها چنین قدرتی داده است. اذن خدا همان قدرتی است که خدا افاضه میکند: و تُبْرِئُ اْلَاکمَهَ وَالْابْرَصَ بِاذْنی وَ اذْ تُخْرِجُ الْمَوْتی بِاذْنی [٢] یا در آیه دیگر: وَ احْی الْمَوْتی بِاذْنِ اللَّهِ [٣]. این یک درجه بالاتر است که اکنون

[١] بقره/ ١٥٣.[٢] مائده/ ١١٠.[٣] آل عمران/ ٤٩.