یک وقت هم سراغ علی علیه السلام میروید، هنگامی که از کار مردم فارغ شده است؛ اوست و خدای خودش، اوست و خلوتش، اوست و راز و نیازهای عاشقانه و عابدانهاش [١]. باز هم خوشبختانه در نهج البلاغه است، آنجا که میگوید: اللَّهُمَّ انَّک آنَسُ الْآنِسینَ لِاوْلِیائِک خدایا تو از هر انیسی برای اولیای خودت انیستر هستی؛ یعنی با هیچ انیسی مانند تو انس نمیگیرم، انیس من تویی. وقتی با هرکه غیر از تو هستم، با انیسی نیستم، تنها هستم؛ فقط وقتی با تو هستم حس میکنم که با کسی هستم. وَ احْضَرُهُمْ بِالْکفایةِ لِلْمُتَوَکلینَ عَلَیک کسانی که به تو اعتماد کنند میبینند از هرکس دیگر حاضرتری، برای اینکه به سراغ کسانی که به تو اعتماد میکنند میروی. تُشاهِدُهُمْ فی سَرائِرِهِمْ وَ تَطَّلِعُ عَلَیهِمْ فی ضَمائِرِهِمْ وَ تَعْلَمُ مَبْلَغَ بَصائِرِهِمْ خدایا! تو دوستان و عاشقانت را در آن سرّ ضمیرشان مشاهده میکنی و از باطن ضمیرشان آگاهی؛ به مقدار عرفان و بصیرت آنها عالم و آگاهی و میدانی که اینها در چه حد از بصیرت هستند. فَاسْرارُهُمْ لَک مَکشوفَةٌ وَ قُلوبُهُمْ الَیک مَلْهوفَةٌ [٢] اسرارشان پیش تو پیداست و دلهاشان به سوی تو در پرواز است.

دعای کمیل را که دعای علی علیه السلام است، در شبهای جمعه بخوانید. این دعا از نظر مضمون در اوج عرفان است؛ یعنی شما از اول تا آخر این دعا را که بخوانید، نه دنیا در آن پیدا میکنید و نه آخرت (مقصودم از آخرت همان بهشت و جهنم است).

چه میبینید؟ مافوق دنیا و مافوق آخرت: خدا، روابط یک بنده خالص و پرستنده و واله و شیدا نسبت به ذات اقدس الهی، یعنی حقیقت عبادت، و خودش هم میگوید عبادت حقیقی همین است. ببینید علی علیه السلام در دعای کمیل با خدای خودش چگونه راز و نیاز و مناجات میکند! ببینید زین العابدین علیه السلام در سحرهای ماه رمضان در دعای ابوحمزه چگونه با خدای خود راز و نیاز و مناجات میکند! این،

[١] مخصوصاً برای جوانان که خوشبختانه اخیراً توجهی به نهج البلاغه پیدا کردهاند این قسمتها را میخوانم که همه جنبههای نهج البلاغه را بشناسند.[٢] نهج البلاغه، خطبه ٢٢٥