قوله تعالى: مَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوٰالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللّٰهِ الآية،در آيت اضمارى و اختصارى هست و تقدير آن است كه [٢]:مثل صدقات الّذين ينفقون اموالهم،براى آن‌كه آنچه ممثّل است به دانه‌اى كه بكارند تا از او هفت خوشه برويد [٣]و[در] [٤]هر خوشه‌اى صد دانه باشد،صدقه است كه مرد بدهد نه دهنده صدقه است،و يا اضمار اسمى اين جا تقدير بايد كردن:مثل الّذين ينفقون اموالهم في سبيل اللّه كمثل زارع حبّة،براى آن‌كه دهنده صدقه با زارع دانه ماند،و اين طريقتى است معروف عرب را في حذف المضاف و اقامة المضاف اليه مقامه،كقوله: وَ سْئَلِ الْقَرْيَةَ [٥]... ، وَ جٰاءَ رَبُّكَ [٦]... و اين طريقت به استقصا گفته شد-و پيش از اين فرق از ميان تشبيه و تمثيل بگفتيم.

و«حبّه»دانه باشد از هر جنس كه بود از گندم و جو و ارزن و كنجد[و نخود و برنج] [٧]و جز آن. أَنْبَتَتْ ،اى اخرجت،و اضافت انبات به حبّه كرد من حيث انّه يحصل عند بذر الحبّة في الأرض،و بر حقيقت از [٨]فعل خداى بود-جل جلاله.

سَبْعَ سَنٰابِلَ ،ابو عمرو و حمزه و كسائى ادغام كردند«تا»را در«سين»،انبت سبع،و باقى قرّاء اظهار كردند.حجّت آنان كه ادغام كردند،آن است كه گفتند كه:«تا»و«سين»هر دو مهموسند و متعاقب باشند،چنان كه شاعر گفت [٩]:

[١] .مج،وز:اندوهگين.

[٢] .اساس كه نونويس است،تقديره كه،با توجّه به تب و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد.

[٣] .اساس كه نونويس است،برآيد،با توجّه به تب و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد.

[٤] .اساس:ندارد،با توجّه به تب و ديگر نسخه بدلها افزوده شد.

[٥] .سوره يوسف(١٢)آيه ٨٢.

[٦] .سوره فجر(٨٩)آيه ٢٢.

[٧] .اساس:عبارت مخدوش است،تب:كنجد و نخود،با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها افزوده شد.

[٨] .همه نسخه بدلها:آن.

[٩] .تب:قال الشّاعر-شعر.