و معنى دگر تسلّم و تقبّل،اى متسلمك من قولهم:توفّيت:كذا اذا تسلّمته،و بر اين قول در لفظ تكرارى باشد براى آن‌كه:قابضك الىّ و رافعك الىّ،هر دو يكى باشد،جز كه از او عذر به اختلاف لفظ نشايد خواستن [١]،چنان كه شاعر گفت:

و هند اتى من دونها النّأى و البعد
و اين هر دو يكى باشد.و ديگرى گفت:

و ألفى قولها كذبا و مينا
و اين هر دو يكى باشد.

ربيع انس گفت:مراد نوم است و خواب [٢]،انّي منيمك،من تو را بخوابانم و در خواب به آسمان برم تو را [٣]،گفت بيانش قوله تعالى: وَ هُوَ الَّذِي يَتَوَفّٰاكُمْ بِاللَّيْلِ [٤]...، اى ينيمكم،و آن خداست كه شما را بخواباند و به روز احوال شما داند،براى آن‌كه نوم را«اخو الموت»گويند،و قوله تعالى: اَللّٰهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِهٰا [٥]...،تفسير چنين دادند كه:وقت نومها به قرينه وَ الَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنٰامِهٰا [٦].

عليّ بن طلحه روايت كرد از عبد اللّه عبّاس: إِنِّي مُتَوَفِّيكَ ،اى مميتك،من تو را بميرانم،دليله قوله: قُلْ يَتَوَفّٰاكُمْ مَلَكُ الْمَوْتِ [٧]...،و قوله: فَإِمّٰا نُرِيَنَّكَ بَعْضَ الَّذِي نَعِدُهُمْ أَوْ نَتَوَفَّيَنَّكَ [٨]...،و اين به حقيقت نزديكتر است و به ظاهر لايق‌تر.و بر اين قول آيت را دو تأويل باشد:يكى آن‌كه وهب [٩]گفت:خداى تعالى عيسى را بميرانيد سه ساعت،آنگه زنده كرد او را و به آسمان برد.

محمّد بن اسحاق گفت:ترسايان مى‌گويند خداى تعالى عيسى را هفت ساعت بميرانيد،آنگه زنده كرد و به آسمان برد.

و تأويل دگر آن است كه ضحّاك [١٠]و جماعتى [١١]اهل علم گفتند [١٢]:در كلام

[١] .دب،آج،لب،فق،مب،مر:شايد خواستن.

[٢] .دب،آج،لب،فق+يعنى.

[٣] .آج،لب،فق،مر:در خواب تو را به آسمان برم.

[٤] .سوره انعام(٦)آيه ٦٠.

[٦] [٥] .سوره زمر(٣٩)آيه ٤٢.

[٧] .سوره سجده(٣٢)آيه ١١.

[٨] .سوره غافر(٤٠)آيه ٧٧.

[٩] .مب:وهب منبه.

[١٠] .آج،لب،فق،مب،مر+گفت.

[١١] .مب+از مفسران و.

[١٢] .آج،لب،فق،مب،مر:كه.