روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٤١٣ - ترجمه

اصحاب [١]مرا دشنام مدهيد [٢]كه ايشان بطوع[٤٣٨-پ]و رغبت [٣]ايمان آوردند و مردمان ديگر [٤]از بيم شمشير ايشان.

حسن بصرى و مفضّل گفتند:آنان كه بطوع ايمان آوردند اهل آسمانند،و امّا اهل زمين بهرى بطوع ايمان آوردند و بعضى بكره.ابو العاليه گفت:هيچ‌كس نباشد كه نگويد كه مرا خداى هست،چون بگفت بر او حجّت شد [٥]آنگه اگر برآن بايستد و استقامت كند از جمله آنان است كه اسلم طوعا،و اگر استقامت نكند و با گفت [٦]به خداى تعالى بدون او چيزى دگر پرستد،او آن است كه اسلم كرها.

ضحّاك گفت:مراد آن است كه وقت اخذ ميثاق اقرار داد امّا بطوع و يا بكره [٧]،يعنى در اوّل-و كلام در آن بيايد-ان‌شاءاللّه.

مجاهد گفت:آنان كه اسلام [٨]بطوع آوردند مؤمنانند،و آنان كه بكره اسلام آوردند كافرانند كه چون ايشان سجده كنند معبود خود را بدون خداى،سايه ايشان سجده كنند خداى را بر رغم ايشان،بيانه قوله: وَ لِلّٰهِ يَسْجُدُ مَنْ فِي السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ طَوْعاً وَ كَرْهاً وَ ظِلاٰلُهُمْ بِالْغُدُوِّ وَ الْآصٰالِ [٩].

شعبى گفت:مراد بكره آن است كه آنان كه در ايمان محقّق نباشند به وقت خوف و اضطرار هم التجا به او كنند،أ لا ترى الى قوله: فَإِذٰا رَكِبُوا فِي الْفُلْكِ دَعَوُا اللّٰهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ [١٠].

قتاده گفت [١١]:آنان كه بطوع ايمان آوردند مؤمنانند كه به اختيار در حال سعت ايمان آوردند به وقتى كه ايمان نافع باشد ايشان را،و آنان كه به كره اسلام [١٢]آوردند كه در مرگ [١٣]عند معاينة [١٤]الملائكة و مقدّمات الدّار الآخرة ايمان آورند [١٥]،ايشان را آن