روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٢٣ - ترجمه
در وقت ولادت.
و بعضى دگر گفتند:فعيل است به معنى فاعل چون سميع و عليم.
آنگه خلاف كردند،بعضى [١]گفتند:براى آنكه او دست در [٢]بيماران و خداوندان عاهت [٣]ماليدى نيك شدندى.
كلبى گفت:براى آنكه دست بر چشم اكمه نهادى بينا شدى،و بعضى دگر گفتند:براى آنكه در زمين بسيار سياحت كردى و رفتى،و بر اين قول«ميم» زيادت باشد،و وزن كلمه مفعل بود.
ابو عمرو بن العلاء گفت:مسيح فرشته باشد،نخعى گفت:مسيح صدّيق باشد، فامّا دجّال مسيح است-بكسر الميم و تشديد السين،و بعضى علما بر اين انكار كردند و گفتند:اين را وجهى نيست در تازى،او مسيح است براى آنكه ممسوح العين است،يعنى اعور است يا [٤]سياحت [٥]در زمين،و اگر خواهند تا آن را وجهى بگويند [٦]هم ممكن است كه فعّيل باشد بناى مبالغت چون شرّيب و سكّير و خمّير،من المساحة لا من السياحة،و معنى يكى باشد جز كه بنا مختلف بود،يعنى زمينپيماى باشد [٧]،و در حقّ عيسى-عليه السلام-هم اين وجه توان گفتن كه:مسيح فعيل باشد از مساحت تا«ميم»زيادت نباشد،بل آن [٨]اصل كلمه بود.
و در اخبار آمد كه:دجّال همه زمين بگيرد [٩]مگر مكّه و مدينه و بيت المقدّس،و به قوّت قول آنكس كه او [١٠]هر دو را مسيح خوانند-اعني دجّال را و عيسى را-اين بيت بياوردند[٤٢٥-ر]:
انّ المسيح [١١]يقتل المسيحا
يعنى عيسى دجّال را بكشد.
[١] .فق+ديگر.
[٢] .دب،آج،لب،فق،مب،مر:بر.
[٣] .فق:علّت..
[٤] .مب،مر:با.
[٥] .كذا در مج و ديگر نسخه بدلها،چاپ شعرانى(٤٠/٣)سيّاحى است.
[٦] .مج:نگويند،با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد.
[٧] .دب،آج،لب،فق،مب،مر:بود.
[٨] .دب،آج،لب،فق،مب،مر:از.
[٩] .دب،آج،لب،فق،مب،مر:بگردد.
[١٠] .دب،آج،لب،فق،مب،مر+گفت.
[١١] .كذا در مج و ديگر نسخه بدلها،لسان العرب(٥٩٤/٢):اذا المسيح.