و روايت علىّ ابي طلحه [٢]از عبد اللّه عبّاس آن است كه:محكمات قرآن حلال و حرام و حدود و احكام و فرائض است كه آن را كار بايد بستن و ايمان بايد آوردن، و متشابه امثال و مواعظ و مقدّم و مؤخّر است كه در آنجا چيزى نبود كه كار بايد بستن.

و ابو اسحاق روايت كرد از عبد اللّه عبّاس كه او گفت:مثال آيات متشابه چنان است كه در سورة الانعام گفت قوله: قُلْ تَعٰالَوْا أَتْلُ مٰا حَرَّمَ رَبُّكُمْ عَلَيْكُمْ [٣]-تا به آخر سه آيت.متشابه آياتى است كه سوره بنى اسرايل است من قوله: وَ قَضىٰ رَبُّكَ أَلاّٰ تَعْبُدُوا إِلاّٰ إِيّٰاهُ وَ بِالْوٰالِدَيْنِ إِحْسٰاناً [٤]...،و چنان كه در سورة البقرة و سورة الاعراف،و آنچه مقربان آن را متشابه خوانند لاشتباه بعضها ببعض على القارى حفظا،و آنچه اين شكل [٥]ندارد محكم باشد.

محمّد بن جعفر بن الزّبير گفت:محكم آن باشد كه محتمل نباشد الّا يك وجه را،و متشابه آن بود كه محتمل آن [٦]بود وجوه را.

بعضى ديگر گفتند:محكم آن باشد كه علما تأويل آن دانند،و متشابه آن بود كه تأويل[آن] [٧]جز خداى تعالى نداند،كالخبر عن قيام الساعة،چنان كه خبر قيامت، و باران كه كى بارد،و بچّه كه در شكم مادر چه باشد،و آن‌كه فردا چه شود [٨]،و هركس چند بماند،و كى ميرد [٩]،و كجا ميرد [١٠]،و آنچه اخبار غيب است.

ابن كيسان گفت:محكم آن باشد كه در او انديشه بسيار نبايد كردن تا معنى مفهوم شود،و متشابه آن بود كه معنى او الّا به نظر و انديشه نتوان دانستن،و

[١] .اين‌همه نسخه بدلها:بر.

[٢] .مج،وز:على بن ابى طلحه،آج،لب:على بن طلحه.

[٣] .سوره انعام(٦)آيه ١٥١.

[٤] .سوره بنى اسرائيل(١٧)آيه ٢٣.

[٥] .كذا در اساس و همه نسخه بدلها،چاپ شعرانى(٤٤٣/٢):مشكل.

[٦] .همه نسخه بدلها:ندارد.

[٧] .اساس كه در اين مورد نونويس است:ندارد،از مج افزوده شد.

[٨] .همه نسخه بدلها:چه باشد.

[١٠] [٩] .وز:مى‌رود.