تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٧٥ - شرح آيات
متعال فضا را چنان براى پرواز مرغان آماده نمىساخت كه به آسانى در آن به حركت و پرواز درآيند، آنها راهى براى آن پيدا نمىكردند و گرفتار مىشدند، در صورتى كه پرواز آنها را از خطر نگاه مىدارد.
شايد كلمه «فوقهم» در آيه انسان را برمىانگيزد تا به چالشى بپردازد و در آن بكوشد/ ١٦٩ همچون مرغان در فضا به پرواز درآيد، و اگر آدمى اين نمود جهانى را مورد مطالعه قرار نمىداد و از قوانين آن آگاه نمىشد، اسرار پرواز را نمىتوانست اكتشاف كند و به ساختن وسايل مختلف پرواز و طيران بپردازد.
إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ بَصِيرٌ- او بر همه چيز بصيرت و آگاهى دارد.» به هر آفريده خود قدرتها و صفاتى عنايت مىكند كه با او و نقشى كه مىبايستى در زندگى داشته باشد، سازگار است، تا هر چيز به خودى خود و بنا بر هدف آن كامل باشد و آنچه را كه بدان نياز دارد پروردگار به او ببخشد، و اين تأكيد بر حقيقتى است كه آيه از آن خبر مىدهد إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ بَصِيرٌ و از حقيقت و هدف از آفرينش آن خبر دارد و آن را متناسب با ديگر آفريدههاى خويش مىسازد.
شايسته است كه ما به اين امر، در آن هنگام كه مرغى را به حال پرواز مىبينيم و همه چيز را مناسب با حركت آن در فضا مىيابيم، توجه پيدا كنيم: حجم و بالها و تركيب بدن و خوراك و نوشاك و توالد و تكاثر او همه از چيزهايى است كه ما و ديگر افراد بشر از آنها با خبرند، ولى دانشمندان و متخصصانى كه زندگى آفريدههاى متحرك يا غير متحرك خدا را مورد مطالعه قرار مىدهند، هر چه از اين امور بيشتر معرفت پيدا كنند، ايمان ايشان به دقت و ظرافت ساختههاى الاهى افزونتر مىشود.
بياييد تا به سخن امام جعفر صادق- عليه السلام- كه در گفتگويى با يكى از شيعيان خود (مفضل بن عمر) درباره دقت موجود در آفرينش پرندگان و حكمت آن داشته، گوش كنيم و از حكمت صنع خدا بيشتر آگاه شويم
«اى مفضل! در پرنده و آفرينش آن تأمل كن كه چون مقدر بوده است كه