تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٤١ - شرح آيات

تَبارَكَ الَّذِي جَعَلَ فِي السَّماءِ بُرُوجاً وَ جَعَلَ فِيها سِراجاً وَ قَمَراً مُنِيراً. [٦] بدين گونه نام «تبارك» آخرين ركن از اركان چهارگانه‌اى است كه خدا براى اسم اعظم خود قرار داده و اشاره به صفات فعل او دارد، يعنى: هر چه خواهد مى‌كند، بخشنده است، كريم است، منّان است، متفضّل است، وهّاب است، آفريننده است، مصوّر است، سازنده هر ساخته است، آفريدگار هر آفريده است، روزى دهنده هر روزى خوار است، مالك هر مملوك است، و رحمت بخش هر مرحوم، و ... و ...

از سه ركن ديگر يكى در خزانه علم پروردگار صاحب عزّت است، در صورتى كه دومى «اللَّه» است كه اشاره به صفات ذات دارد، و سومى «تعالى» يا «سبحان» كه اشاره به صفات جلال دارد.

/ ١٣٧ «تَبارَكَ الَّذِي بِيَدِهِ الْمُلْكُ‌- خجسته و مبارك است آن كه پادشاهى مطلق به دست او است.» پس ملك حقيقى تنها به دست او است كه پس از نابودى همه چيزها او باقى است، و بدان سبب كه تنها او است كه به صورتى مستقل در ملك خود تصرف مى‌كند، و اما آنچه در مالكيت و تصرف خلق است مالكيتى محدود و به اندازه‌اى است كه خدا براى ايشان مقدر كرده است، و هر وقت بخواهد بر آن مى‌افزايد يا از آن مى‌كاهد يا آن را از ايشان مى‌گيرد و به ديگران مى‌دهد.

اين آيه آفاقى را در برابر ما مى‌گشايد كه حكايت از هستى چيزهايى دارد كه بسيار گسترده از ارقام فرضى اندازه گرفته شده دانشمندان و انديشمندان است، و بلكه گسترده‌تر از چيزى است كه نيروى تخيل ايشان هر اندازه هم كه دوررس باشد به آن دسترس ندارد، و چگونه ممكن است ملك خدايى را تصور كند كه بر هر چيز توان است و بركات وى متواليا در پى يكديگر مى‌رسد؟! «وَ هُوَ عَلى‌ كُلِّ شَيْ‌ءٍ قَدِيرٌ- و او بر هر چيز توانا است.»