تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١١٩ - شرح آيات
مىآورند؟
[٧] در اين دنيا، هنگامى كه انسان با حقيقتى هراس انگيز يا مسئوليتى سنگين رو به رو مىشود، مىخواهد با خدعه از آن فرار كند، و مشاهده مىكنى كه به آوردن عذرها و بهانهها مىپردازد، و در پشت وهمها و پندارها پنهان مىشود، ولى از اين گونه چيزها در آخرت كارى برنمىآيد.
«يا أَيُّهَا الَّذِينَ كَفَرُوا لا تَعْتَذِرُوا الْيَوْمَ إِنَّما تُجْزَوْنَ ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ- اى كسانى كه كافر شديد، امروز عذر خواهى نكنيد، زيرا كه جزايى كه امروز مىبينيد نتيجه كارهايى است كه (در دنيا) مىكردهايد.» تا آن زمان كه جزاى آخرت همان عمل او در دنيا است، پس عذر آوردن به هيچ روى معنى ندارد، و چگونه مىتواند از چيزى كه جزئى از ذات خود او است خلاص شود؟ و در آيه اشارهاى به اين مطلب است كه آماده نبودن كافران براى آخرت و ديدار خدا نتيجه طبيعى كافر بودن آنان به آخرت است.
/ ١١٤ [٨] شايسته است كه اين يادآورى انگيزهاى براى توبه كردن در دنيا پيش از مرگ شود، آن هم توبههاى راستين و فهميده، كه تنها اين عذرخواهى مورد پذيرش خدا واقع مىشود.
«يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَصُوحاً- اى كسانى كه ايمان آوردهايد، توبه كنيد و به سوى خدا باز گرديد با توبهاى پاكيزه و درست.» از راه پشيمانى بر آنچه فوت شده، و عزم جزم كردن بر ترك گناه، و اصلاح آثار منفى نفسى و اجتماعى و اقتصادى و ... و ... و كوشش براى انجام دادن كارهاى نيك و شايسته. و احمد بن هلال از امام هادى- عليه السلام- پرسيد كه توبه نصوح كدام توبه است؟ و او عليه السلام نوشت: «آن كه باطن همچون ظاهر باشد و بهتر از آن»، [١٦] و امام صادق- عليه السلام- گفت: «آن روزه داشتن در روزهاى چهارشنبه و پنجشنبه و جمعه است»، [١٧] بدان سبب كه عمل صالح جزئى
[١٦] - همان منبع، ص ٣٧٣.
[١٧] - همان جا.