تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٩٣ - شرح آيات
الْأَنْهارُ خالِدِينَ فِيها أَبَداً قَدْ أَحْسَنَ اللَّهُ لَهُ رِزْقاً- و هر كس را كه به خدا ايمان آورد، و كار شايسته كند، به بهشتهايى درمىآورد كه در زير (درختان) آنها نهرها روان است و جاودانه در آن باقى خواهند ماند و خدا روزى نيكو به او مىدهد.» رزق چيزى است كه اندك اندك به آدمى عطا مىشود، و از اين آيه معلوم مىشود كه نعمت مؤمنان در آخرت منحصر به چيزى نيست كه در اولين بار نصيب ايشان شده است، بلكه روز به روز در حال افزايش و تكامل است.
[١٢] و پس از آن كه بيشتر آيات سوره ما را به ترسيدن از خدا و پرهيزگارى دعوت مىكرد، پايان سوره ما را به پروردگارمان آشنا مىسازد، بدان سبب كه تقوا دختر معرفت و شناخت است، پس چگونه بايد بر معرفت خويش بيفزاييم تا سبب افزايش تقواى ما شود؟
بايد به آفاق پيرامون خويش بنگريم، به آسمانها و زمين، و به نامهاى تجلّى يافته خدا در اين افقها. اينها راههاى رسيدن ما به معرفت خداى تعالى است، پس در هر جا كه نظر افكنى شگفتى صنع و عظمت آفرينش را مشاهده خواهى كرد، و به هر جا كه چشمت را به گردش درآورى، و با انديشه خود در آفرينش ژرف بينديشى، جز چيزى نمىبينى كه تو را به حقيقت تقوا و اوج معرفت رهبرى مىكند.
«اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَماواتٍ وَ مِنَ الْأَرْضِ مِثْلَهُنَ- خدايى كه هفت آسمان و همانند آنها را از زمين آفريد.» گفتهاند كه: هفت همچون هفتاد دلالت بر فزونى دارد، و به قولى: ظاهر مقصود است./ ٨٨ در آنجا هفت آسمان وجود دارد، پس آيا اين هفت آسمان چيست؟
آيا مقصود چيزى است كه محيط بر اقليمهاى هفتگانه است و در فضاى نزديك به زمين قرار دارد، از آن لحاظ كه آسمان جهت مقابل زمين است، پس به همان گونه كه شماره زمينها- بر حسب تقسيم مردمان در زمانهاى قديم- هفت بوده، آسمانهاى آنها نيز هفت تصور مىشده. و بنا بر اين هفت زمين همان اقليمهاى مشهور در ادبيات عرب و در عرف كسانى است كه قرآن به آنان خطاب مىكرده است. و در حديثى