طريقه با استقامت بر آن براى هر مكلف واضح و آشكار است، ولى كمتر كسانند كه ملتزم آن به همان گونه باشند كه خدا مى‌خواهد،/ ٤٦٠ و با وجود دشواريها و رنجها، تا آخر بر آن استقامت ورزند. نتيجه‌هاى تمدنى رسالت گاه در همان نخستين لحظه‌اى كه مجتمع التزام به ارزشها و استقامت ورزيدن بر آن را ملتزم مى‌شود، چندان آشكار نيست، بدان جهت كه ارزشهاى مكتبى تا حدّ زيادى به تخمى شباهت دارد كه برزگر آن را بر زمين افشانده است و ناگزير مى‌بايستى صبر كرد تا نتيجه آن به دست آيد، و در اين ميان بايد از آن مراقبت به عمل آورد، و همين امر است كه استقامت را همچون پايه و اساسى در كوشش عمرانى و تمدنى قرار داده است، و فهم اين ارزش واقعى سبب استوار ماندن انسان بر هدايت و از بين رفتن روح نوميدى و يأس از رسالت از انديشه و نفس او است، آيا خيال مى‌كنيد كه اگر گروه پيشتاز مسلمانان صدر اسلام كه از آن جز قربانى دادنهاى پياپى نتيجه‌اى به دست نمى‌آوردند مأيوس مى‌شدند، آيا مى‌توانستند تمدن اسلامى را در سراسر كره زمين انتشار دهند؟ يا اين كه آيا مى‌توانستند به كارهاى انجام شده‌اى دست يابند كه از بركت بردبارى و استقامت به آنها رسيده‌اند؟ هرگز ... و امت اسلامى كه اكنون دوران آغاز هوشيارى و بيدارى خويش را مى‌گذراند و مى‌خواهد به رسالت خود باز گردد، چه بسيار نيازمند آن است كه به اين حقيقت توجه پيدا كند، و عزم سير كردن به طرف آن را جزم كند، و هر اندازه كه دشمنان او را از فداكاريها و مشكلاتى كه هر ملت در حال نهضت در سالهاى نخستين اين نهضت با آنها رو به رو است بترسانند، از پيش رفتن باز نماند، چه استقامت تنها عاملى است كه ملتها را به فصل برداشت محصول مى‌رساند و داده‌ها را با تمام قدرت و گردن فرازى به دست مى‌آورند، و آب گوارا به دهانى خوشمزه است كه تلخى استقامت را چشيده و چالشها و جراحتهاى آن را تحمل كرده است.

مفسران در قسمت دوم آيه‌ لَأَسْقَيْناهُمْ ماءً غَدَقاً توقف كرده و پرسيده‌اند كه: چگونه خداوند متعال به جنّ و انس وعده آب شيرين و گوارا همچون نتيجه‌اى از استقامت بر طريقه داده است، در صورتى كه جنيان صاحب بدنهاى‌