تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤٧٩

براى پرسش خود نمى‌يابد، و آن انحراف از راه و روش سالم و درست و افتادن در راههاى پر پيچ و خم است، و به تعبير قرآن: منحرف شدن از «طريقه» بدان سبب كه تنها آن است كه آدمى را به سعادت مى‌رساند.

«وَ أَنْ لَوِ اسْتَقامُوا عَلَى الطَّرِيقَةِ لَأَسْقَيْناهُمْ ماءً غَدَقاً- و اين كه اگر بر ادامه طريقه و روش استقامت مى‌ورزيدند، به آنان آب فراوان و گوارا مى‌نوشانيديم.» آيا اين «طريقه» چيست؟ معرفى شدن آن در قرآن با الف و لام عهد و جنس ما را به آن رهبرى مى‌كند كه آن طريقه معين شده‌اى براى انس و جن است و جز آن طريقه‌اى نيست كه ذهن شنونده در آن به شك افتد يا از آن منصرف شود. و گفته‌ها درباره مقصود از طريقه بسيار است، ولى نزديكترين آنها- چنان كه به نظر من مى‌رسد- حق تجسم يافته در امور ذيل است

١- فطرتى كه خدا آن را در آفريده‌هاى خود قرار داده، و ايمان و تسليم شدن به حق برخاسته از آن است ... پس استقامت بر آن راه رسيدن به هر خير و سعادت است.

٢- خط رسالتهاى الاهى و پيامبران. علامه طبرسى گفته است كه يعنى

اگر بر طريقه هدايت استقامت مى‌ورزيدند، به دلالت اين گفته‌اش وَ لَوْ أَنَّهُمْ أَقامُوا التَّوْراةَ وَ الْإِنْجِيلَ وَ ما أُنْزِلَ إِلَيْهِمْ مِنْ رَبِّهِمْ لَأَكَلُوا مِنْ فَوْقِهِمْ وَ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِهِمْ‌، [٣٧] كه نظير آن است گفته او تعالى وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرى‌ آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَيْهِمْ بَرَكاتٍ مِنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ‌، و گفته‌اش‌ وَ مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً، و گفته‌اش فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ... يُرْسِلِ السَّماءَ عَلَيْكُمْ مِدْراراً. [٣٨] و فطرت و رسالتهاى پيامبران چنان است كه هر يك از آنها در هدايت انسان به طريقه درست و سالم مكمل يكديگرند و اگر از آنها پيروى كند او را بر همين طريقه ثابت نگاه مى‌دارند، و