تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٤٨ - شرح آيات
اين نفى همه آفريدگان را شامل مىشود، چه انسان گاه اين امر را مسلم مىشمارد كه آفريدهاى از آفريدههاى خداوند متعال همچون آسمانها محكم و متقن است، ولى در هنگام تفكر در آفريدههاى ديگر گرفتار شك مىشود، و از خود مىپرسد
خدا براى چه مگس و ميكروبهاى كشنده را آفريده است؟ زلزلههايى كه هزاران انسان قربانى آنها مىشوند براى چيست؟
ولى بر وى لازم است كه نخست: آنچه را از آفرينش كه از آن آگهى دارد، با آنچه نمىداند مقايسه كند، و: دوم شكّ خود را با يقين درمان كند، و اسير وسوسههاى شيطانى نشود، بلكه چندان به جستجوى حقيقت ادامه دهد تا آن را كشف كند. و به همين سبب است كه خطاب كريم الاهى فرد فرد فرزندان/ ١٤٣ آدم را به نگريستن و انديشيدن در آفرينش خدا و مطالعه ظواهر گوناگون آن دعوت مىكند، چه ما همه مسئول آنيم كه حقيقت را باز شناسيم و به درجه يقين در ايمان به خدا دست يابيم، و مىگويد
«فَارْجِعِ الْبَصَرَ هَلْ تَرى مِنْ فُطُورٍ- پس ديده را بگشاى و ببين كه آيا شكافى مشاهده مىكنى.» در كنار چشم و ديده شايسته است كه آدمى بصيرت و بينش خويش را نيز به كار برانگيزد، چه چشم گذرگاهى است كه آدمى از آنجا به زندگى مىنگرد. و شايد فرق ميان دو كلمه «تفاوت» و «فطور» همان تفاوت ميان آفريدهاى و آفريده ديگر است، و آن وجود ندارد، بدان سبب كه همه آفريدهها مكمّل يكديگرند و با يكديگر انسجام و هماهنگى دارند، ولى فطور و شكاف در يك آفريده و در ميان اجزاء و پارههاى آن است كه در هيچ يك از افراد خلق خداى تعالى چنين سوراخ و شكافى مشاهده نمىشود.
مايه شگفتى اين گفته دكتر بوخنر آلمانى است كه: «ما هيچ پديده و نمودى را در اين جهان پهناور، از دورترين نقطهاى كه در فضا اكتشاف شده تا نزديكترين جسمى به ما، همچون استثنايى در نظام جهانى مشاهده نمىكنيم، و