تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٤٥ - شرح آيات
«خدا بندگان خود را/ ١٤٠ با تكليف كردن فرمانبردگى و پرستش خود، و نه بر سبيل آزمايش و تجربه، مىآزمايد، بدان سبب كه او هميشه بر همه چيز دانا است». [١٤] شايد آشكارترين تأويل براى اين آيه پيامبران و فرستادگان و امامان راهنما از اهل بيت رسول اللَّه بوده باشند، چه آنان در عمل از همه آفريدگان خدا نيكوكارتر و بنا بر اين مبرّزترين حكمتهاى الاهى براى خلق بودهاند. مگر بلاها نشان نداده است كه آنان قلههاى روشن و بلنديهاى بسيار متعالى بودهاند؟ و خداوند متعال جز به علم و حكمت آنان را انتخاب نكرد و گزيده نساخت، و آنان را بزرگان بشر و فرماندهان شايسته از بندگان خود جز براى آن قرار نداد كه در فرمانبردارى از او گوى سبقت را به چنگ آورده بودند.
بعضى از مفسران در تفسير آيه كلمهاى را مقدر گرفته و گفتهاند كه اصل آن: «ليبلوكم فينظر ايكم- تا شما را بيازمايد و ببيند كه كدام يك از شما»، ولى براى اين فرض و نظاير آن در كتاب خدا هيچ بهانه و توجيهى وجود ندارد و بلاغت آن ژرفتر از اين است كه نيازمند اضافه كردن چيزى به آن بوده باشد، چه از آن مىفهميم كه خداوند متعال صالحان را در زهدان ابتلا مىسازد، و بلكه اگر انسان به دنيا نمىآمد و آزموده و مبتلا نمىشد، ناقص بود. و بدين گونه آيه مظهرى از مظاهر نام «تبارك» مىشود كه در آن بركت خدا به آشكارترين صورت ظهور پيدا مىكند، و گواهيهاى آن در صفات و پاكيزگى از بندگان صالح او مشاهده مىشود كه در راه خدا همه جاذبههاى منفى و دشواريها را تحمل مىكنند، و از بركت ايمان به او عزّ و جلّ و نعمت عقلى كه به ايشان عنايت كرده است، خود را به افقهاى فضيلت بالا مىبرند، و به همين سبب در اخبار از رسول اللَّه- صلّى اللَّه عليه و آله- جمله «أيّكم أحسن عملا» به «أحسن عقلا» تفسير شده است. [١٥] از آن جا كه آدمى گاه رستگار مىشود و گاه خطا مىكند و با ابتلا رو به رو
[١٤] - همان جا.
[١٥] - همان جا.