تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٨٥
***
نكتهها:
١- «محكمه وجدان» يا «قيامت صغرى»
از قرآن مجيد، به خوبى استفاده مىشود كه: روح و نفس انسانى داراى سه مرحله است:
١- «نفس اماره» يعنى روح سركش، كه پيوسته انسان را به زشتىها و بدىها دعوت مىكند، شهوات و فجور را در برابر او زينت مىبخشد، اين همان چيزى است كه همسر عزيز مصر، آن زن هوسباز، هنگامى كه پايان شوم كار خود را مشاهده كرد به آن اشاره نمود و گفت: وَ ما أُبَرِّئُ نَفْسِي إِنَّ النَّفْسَ لَا مَّارَةٌ بِالسُّوءِ:
«من هرگز نفس خود را تبرئه نمىكنم، چرا كه نفس سركش همواره به بدىها فرمان مىدهد». «١»
٢- «نفس لوّامه» كه در آيات مورد بحث به آن اشاره شده، روحى است بيدار و نسبتاً آگاه، هر چند هنوز در برابر گناه مصونيت نيافته، گاه لغزش پيدا مىكند و در دامان گناه مىافتد اما كمى بعد بيدار مىشود، توبه مىكند و به مسير سعادت باز مىگردد، انحراف درباره او كاملًا ممكن است، ولى موقتى است نه دائم، گناه از او سر مىزند، اما چيزى نمىگذرد كه جاى خود را به ملامت و سرزنش و توبه مىدهد.
اين همان چيزى است كه از آن به عنوان «وجدان اخلاقى» ياد مىكنند، در بعضى از انسانها بسيار قوى و نيرومند است و بعضى بسيار ضعيف و ناتوان، ولى به هر حال، در هر انسانى وجود دارد، مگر اين كه با كثرت گناه آن را به كلى