بعضى از مفسران گفته‌اند: منظور از جمله «قُمِ اللَّيْلَ إِلَّا قَلِيلًا» اين است كه تمام شب‌ها را جز بعضى از شب‌ها به پا خيز، و به اين ترتيب استثناء در اجزاء شب نيست، بلكه در افراد شبها است، ولى اين تفسير با توجه به مفرد بودن «ليل» و تعبير به نصف و كمتر از آن، درست به نظر نمى‌رسد.
***
آن گاه «هدف نهائى» اين دستور سخت و مهم را چنين بيان مى‌كند: «ما به زودى سخنى سنگين را به تو القا خواهيم كرد» «إِنَّا سَنُلْقِي عَلَيْكَ قَوْلًا ثَقِيلًا».
گرچه مفسران در تفسير «قول ثقيل» هر كدام بيانى دارند كه ناظر به يكى از ابعاد مسأله است، ولى چنين به نظر مى‌رسد: سنگين بودن اين قول كه منظور از آن، بدون شك قرآن مجيد است، از جهات و ابعاد مختلف است.
سنگين از نظر محتوا، و مفهوم آيات!.
سنگين از نظر تحمل آن بر قلوب و دل‌ها، تا آنجا كه خود قرآن مى‌گويد: لَوْ أَنْزَلْنا هذَا الْقُرْآنَ عَلى‌ جَبَلٍ لَرَأَيْتَهُ خاشِعاً مُتَصَدِّعاً مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ: «اگر اين قرآن را بر كوه‌ها نازل مى‌كرديم آن را خاشع و از هم شكافته مى‌ديدى»!. «١»
سنگين از نظر وعده‌ها، و وعيدها، و بيان مسئوليت‌ها.
سنگين از نظر تبليغ، و مشكلات راه دعوت.
سنگين در ترازوى عمل و در عرصه قيامت.
و بالاخره سنگين، از نظر برنامه‌ريزى و اجراى كامل آن.
آرى، خواندن قرآن گرچه سهل، آسان، زيبا و دلنشين است، ولى تحقق بخشيدن به مفاد آن، به همان نسبت سنگين و مشكل مى‌باشد، مخصوصاً در آغاز دعوت پيامبر صلى الله عليه و آله، و قيام او در «مكّه» كه محيط را ابرهاى تيره و تار جهل،