تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٨٢
شب به دست آورى».
«سَبْح» (بر وزن مدح) در اصل به معنى حركت و رفت و آمد است و گاه به شنا كردن نيز اطلاق مىگردد؛ چرا كه حركات مداومى دارد.
گوئى جامعه انسانى را به اقيانوس بى كرانى تشبيه مىكند كه گروه كثيرى در آن در حال غرق شدن مىباشند، امواج خروشانش به هر سو حركت مىكند كشتىهاى سرگردان در آن پناهگاهى مىجويند، و پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله تنها منجى غريق در اين دريا، و قرآنش تنها كشتى نجات در اين اقيانوس است.
اين شناگر بزرگ، بايد با عبادات شبانه خود را براى اين مأموريت و رسالت عظيم روزانه آماده سازد.
***
بعد از دستور قيام به عبادت شبانه و اشاره اجمالى به آثار عميق آن، به ذكر پنج دستور كه مكمل آن است پرداخته مىفرمايد: «نام پروردگارت را ياد كن» «وَ اذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ».
مسلّم است منظور تنها ذكر نام نيست، بلكه توجه به معنى است؛ چرا كه ياد لفظى مقدمه ياد قلبى است، و ذكر قلبى روح و جان را صفا مىبخشد، و نهال معرفت و تقوا را در دل آبيارى مىكند.
تعبير به «ربّ» اشاره به اين است كه: هر گاه نام مقدس او را مىبرى توجه به نعمتهاى بى پايان و تربيت مستمر او نسبت به خويش داشته باش.
يكى از مفسران براى ذكر پروردگار مراحلى بيان كرده:
مرحله اول، ذكر نام او است كه در آيه مورد بحث به آن اشاره شده.
در مرحله بعد، نوبت به يادآورى ذات پاك او در قلب مىرسد، كه در آيه ٢٠٥ سوره «اعراف» ذكر شده است: وَ اذْكُرْ رَبَّكَ فِي نَفْسِكَ تَضَرُّعاً وَ خِيفَةً: