تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٤٤
برمىانگيزد كه: اين وعده كى تحقق مىيابد؟ همان گونه كه مفسران در شأن نزول آيه نيز ذكر كردهاند كه بعضى از مشركان مانند «نضر بن حارث» كه بعد از نزول آيات گذشته همين سؤال را مطرح كردند.
قرآن مجيد به پاسخ اين سؤال پرداخته مىگويد:
«بگو من نمىدانم آنچه را كه به شما وعده داده شده (از عذاب دنيا و قيام رستاخيز) نزديك است، يا پروردگارم زمانى براى آن قرار مىدهد»؟ «قُلْ إِنْ أَدْرِي أَ قَرِيبٌ ما تُوعَدُونَ أَمْ يَجْعَلُ لَهُ رَبِّي أَمَداً».
اين علم، مخصوص ذات پاك خدا است، و او خواسته از بندگانش مكتوم بماند تا موضوع امتحان و آزمون خلق، كامل گردد؛ چرا كه اگر بدانند دور است يا نزديك در هر دو صورت امتحان كم اثر خواهد بود.
«أَمَد» (بر وزن صمد) به معنى زمان است، با اين تفاوت كه به گفته «راغب» در «مفردات»، «زمان» شامل ابتدا و انتها هر دو مىشود، ولى «أَمَد» تنها به انتهاى زمان چيزى مىگويند.
و نيز گفتهاند: «أَمَد» و «ابد» از نظر معنى به هم نزديكند، با اين تفاوت كه «ابد» مدت نامحدود را شامل مىشود، در حالى كه «أمد» مدت محدودى را، هر چند طولانى باشد.
به هر حال، بارها در آيات قرآن مجيد، به اين معنى برخورد مىكنيم كه: هر وقت از زمان قيامت سؤال مىشد، پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله اظهار بىاطلاعى فرموده، مىگفت: علم آن مخصوص خدا است.
در حديثى آمده است: روزى «جبرئيل» به صورت يك عرب بيابانى در برابر پيامبر صلى الله عليه و آله ظاهر شد، و از جمله سؤالاتى كه از آن حضرت نمود اين بود:
أَخْبِرْنِى عَنِ السَّاعَةِ: «به من بگو كى قيامت برپا مىشود»؟!
«سپس مراقبين و نگهبانانى از پيش رو و پشت سر همراه او مىفرستد» «فَإِنَّهُ يَسْلُكُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ رَصَداً».
«رَصَد» در اصل، معنى «مصدرى» دارد و به معنى آمادگى براى مراقبت از چيزى است، و بر اسم «فاعل» و «مفعول» نيز اطلاق شده است، و در مفرد و جمع هر دو به كار مىرود، يعنى به يك فرد مراقب و نگهبان يا جمعيت مراقبين و نگهبانان هر دو اطلاق مىشود.
و منظور از آن در اينجا فرشتگانى است كه خداوند بعد از نزول وحى به آنها دستور مىدهد پيامبرش را از هر سو احاطه كنند، و از شر شياطين جنّ و انس و وسوسههاى آنها و آنچه اصالت وحى را خدشهدار مىكند، محافظت و پاسدارى نمايند، تا پيام الهى بىكم و زياد و بدون كمترين خدشهاى به بندگان ابلاغ گردد.
و اين، خود يكى از دلائل معصوم بودن پيامبران است كه با نيروهاى غيبى، امدادهاى الهى، و مراقبت فرشتگان او، از لغزشها و خطاها مصون و محفوظند.
***
در آخرين آيه مورد بحث، كه آخرين آيه سوره است دليل وجود اين نگاهبانان و مراقبين را چنين بيان مىكند: مقصود اين است كه خدا بداند پيامبرانش رسالتهاى پروردگارشان را بىكم و كاست ابلاغ كردهاند، و خداوند به آنچه نزد آنها است احاطه دارد، و هر چيزى را دقيقاً احصا نموده است» «لِيَعْلَمَ أَنْ قَدْ أَبْلَغُوا رِسالاتِ رَبِّهِمْ وَ أَحاطَ بِما لَدَيْهِمْ وَ أَحْصى كُلَّ شَيْءٍ عَدَداً». «١»