تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٠٦
«سپس ما اقوام آخرين را كه اعمال مشابهى دارند به دنبال آنها مىفرستيم» «ثُمَّ نُتْبِعُهُمُ الآخِرِينَ».
چرا كه اين يك سنت مستمر است و تبعيض و استثناء برنمىدارد، مگر ممكن است گروهى را به جرمى مجازات كند و همان جرم را براى ديگران بپسندد؟!
***
و لذا در آيه بعد، مىافزايد: «اين گونه ما با گنهكاران رفتار مىكنيم» «كَذلِكَ نَفْعَلُ بِالْمُجْرِمِينَ».
اين آيه در حقيقت، به منزله بيان دليل بر هلاكت «اقوام اولين» و به دنبال آنها هلاكت «اقوام آخرين» است؛ چرا كه عذابهاى الهى نه جنبه انتقامجوئى دارد، و نه تصفيه حساب شخصى است، بلكه تابع اصل استحقاق و مقتضاى حكمت است.
بعضى گفتهاند: منظور از «اولين» اقوامى هستند كه در گذشته دور بودند، مانند قوم نوح و عاد و ثمود، و «آخرين» اقوامى مىباشند كه بعد از آنها آمدند، مانند قوم لوط و قوم فرعون، ولى با توجه به اين كه «نُتْبِعُهُم» به صورت «فعل مضارع» آمده در حالى كه «أَ لَمْ نُهْلِك» معنى ماضى دارد روشن مىشود:
«اولين» تمام اقوام پيشين را مىگيرد كه به عذاب الهى هلاك شدند، و «آخرين» كفارى را شامل است كه در عصر پيامبر صلى الله عليه و آله بودند، يا بعد از آن پا به عرصه وجود مىگذارند و آلوده جرم، گناه، ظلم و فساد مىشوند.
***
و سرانجام، نتيجهگيرى كرده، مىافزايد: «واى در آن روز بر تكذيب كنندگان» «وَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ».