الْيَوْمَ عَلَيْكَ حَسِيباً: «نامه اعمالت را بخوان، كافى است كه امروز خود حسابگر خويش باشى»!
گرچه آيات مورد بحث، همگى درباره معاد و قيامت سخن مى‌گويد، ولى مفهوم آن گسترده است، عالم دنيا را نيز شامل مى‌شود، در اينجا نيز مردم از حال خود آگاهند، هر چند گروهى با دروغ، پشت هم اندازى، ظاهرسازى و رياكارى چهره واقعى خويش را مكتوم مى‌دارند.
لذا در حديثى از امام صادق عليه السلام آمده است كه: ما يَصْنَعُ أَحَدُكُمْ أَنْ يَظْهَرَ حُسْناً، وَ يُسِرُّ سَيِّئاً أَ لَيْسَ اذا رَجَعَ الى‌ نَفْسِهِ يَعْلَمُ أَنَّهُ لَيْسَ كَذلِكَ، وَ اللَّهُ سُبْحانَهُ يَقُولُ: بَلِ الإِنْسانُ عَلى‌ نَفْسِهِ بَصِيرَةٌ، انَّ السَّرِيْرَةَ اذا صَلَحَتْ قَوِيَتْ الْعلانِيَةُ: «هر گاه يكى از شما ظاهر خود را بيارايد اما در پنهانى بد كار باشد چه مى‌تواند انجام دهد؟ آيا هنگامى كه به خويشتن مراجعه كند، نمى‌داند كه اين گونه نيست؟ همان گونه كه خداوند سبحان مى‌فرمايد: بلكه انسان به خويشتن آگاه است، هنگامى كه باطن انسان صالح گردد ظاهر او نيز تقويت مى‌شود». «١»
و در احاديث روزه مريض نيز آمده است: يكى از ياران امام صادق عليه السلام سؤال كرد: مَا حَدُّ الْمَرَضِ الَّذِي يُفْطِرُ صَاحِبُهُ؟: «ميزان آن بيمارى كه مجوز افطار است چيست»؟ امام عليه السلام در جواب فرمود: بَلِ الإِنْسَانُ عَلَى نَفْسِهِ بَصِيرَةٌ، هُوَ أَعْلَمُ بِما يُطِيْقُ: «انسان از وضع خود آگاه‌تر است و بهتر مى‌داند چه اندازه توانائى دارد». «٢»
***