مى‌گويد: شَهِدَ عَلَيْهِمْ سَمْعُهُمْ وَ أَبْصارُهُمْ وَ جُلُودُهُمْ بِما كانُوا يَعْمَلُونَ: «گوش‌ها، چشم‌ها و پوست‌هاى تنشان به آنچه انجام مى‌دادند گواهى مى‌دهند» و آيه ٦٥ «يس» كه مى‌فرمايد: وَ تُكَلِّمُنا أَيْدِيهِمْ وَ تَشْهَدُ أَرْجُلُهُمْ بِما كانُوا يَكْسِبُونَ: «دست‌هاى آنها با ما سخن مى‌گويند، و پاهايشان به اعمالى كه انجام داده‌اند گواهى مى‌دهند»!
بنابراين، در آن دادگاه بزرگ قيامت، بهترين گواه بر اعمال انسان، خود اوست؛ چرا كه او از همه بهتر از وضع خويشتن آگاه است، هر چند خداوند براى اتمام حجت گواهان زياد ديگرى نيز براى او قرار داده است.
«بَصِيْرَة» هم معناى مصدرى دارد (بينائى و آگاهى) و هم معنى وصفى (شخص آگاه) و لذا بعضى آن را به معنى «حجت و دليل و برهان» كه آگاهى بخش است تفسير كرده‌اند. «١»
«مَعاذِير» جمع «معذرت»، در اصل به معنى پيدا كردن چيزى است كه آثار گناه را از بين ببرد كه گاهى عذر واقعى است، و گاه صورى و ظاهرى.
بعضى نيز گفته‌اند: «مَعاذِير» جمع «معذار» به معنى پرده و پوشش است، طبق اين تفسير معنى آيه چنين مى‌شود: انسان بر خويشتن آگاهى دارد هر چند پرده‌ها بر اعمال خود بيفكند، و كارهاى خويش را مستور دارد، ولى تفسير اول مناسب‌تر است.
به هر حال، حاكم بر حساب و جزا در آن روز بزرگ، كسى است كه هم از اسرار درون و برون آگاه است، و هم خود انسان را حسابگر اعمال خويش قرار مى‌دهد، همان گونه كه در آيه ١٤ سوره «اسراء» آمده: اقْرَأْ كِتابَكَ كَفى‌ بِنَفْسِكَ