در اين كه مراد از «نفس لوّامه» «١»
چيست؟ مفسران تفسيرهاى مختلفى براى آن ذكر كرده‌اند.
يك تفسير معروف همان است كه در بالا گفتيم، يعنى «وجدان اخلاقى» كه انسان را به هنگام اعمال خلاف در اين دنيا ملامت مى‌كند، و به جبران و تجديد نظر وا مى‌دارد.
تفسير ديگر اين كه: منظور ملامت كردن همه انسان‌ها در قيامت نسبت به خويشتن است، مؤمنان به اين جهت خود را ملامت مى‌كنند كه: چرا اعمال صالح كم به جا آورده‌اند؟ و كافران از اين جهت كه، چرا راه كفر و شرك و گناه پيموده‌اند؟
سوم اين كه: منظور تنها نفس كافران است كه در قيامت آنها را به خاطر اعمال سوءشان بسيار ملامت و سرزنش مى‌كند.
ولى مناسب با آيه قبل و بعد، همان تفسير اول است.
آرى؟ اين دادگاه وجدان آن قدر عظمت و احترام دارد كه خداوند به آن سوگند ياد مى‌كند، و آن را بزرگ مى‌شمرد، و به راستى بزرگ است؛ چرا كه يكى از عوامل مهم نجات انسان، محسوب مى‌شود، به شرط آن كه وجدان بيدار باشد، و بر اثر كثرت گناه، ضعيف و ناتوان نگردد.
اين نكته نيز قابل توجه است كه: به دنبال اين دو سوگند پر اهميت و پر معنى بيان نشده است كه: براى چه چيز سوگند ياد شده؟ و به اصطلاح «مُقْسَمٌ لَهُ» محذوف است.